Śmierć właściciela konta – co ze środkami zgromadzonymi na rachunku?

Pieniądze zgromadzone na koncie bankowym po śmierci jego właściciela wchodzą do masy spadkowej, dlatego rodzina nie ma do nich dostępu aż do ustalenia spadkobierców. Od tej zasady są jednak wyjątki, ponieważ środki z rachunku zmarłego mogą wypłacić wcześniej osoby uprawnione np. wskazane w specjalnej dyspozycji. Sprawdź, co się dzieje z pieniędzmi po śmierci właściciela konta – czy bank je automatycznie blokuje oraz kto i kiedy może je wypłacić zgodnie z przepisami.

Co dzieje się z kontem bankowym i pieniędzmi po śmierci właściciela?

Po śmierci właściciela indywidualnego konta bankowego bank automatycznie blokuje rachunek, a umowa rachunku ulega rozwiązaniu. Pieniądze zgromadzone na koncie jednak nie przepadają. Co do zasady wchodzą w skład masy spadkowej i są potem wypłacane przez bank spadkobiercom lub innym osobom uprawnionym.

Środki z konta osobistego po śmierci jego właściciela trafiają najczęściej do jego rodziny, ale dopiero po zakończeniu procedury spadkowej. Do tego czasu bliscy zmarłego nie mogą nimi dysponować, nawet jeśli mieli upoważnienie do konta. Przepisy przewidują jednak dwie sytuacje, kiedy bank może wypłacić pieniądze z rachunku zmarłego jeszcze przed zakończeniem postępowania spadkowego:

• na pokrycie kosztów pogrzebu zmarłego;
• gdy zmarły złożył w banku tzw. dyspozycję wkładem na wypadek śmierci.

Powyższe zasady postępowania z pieniędzmi obowiązują po śmierci jedynego właściciela rachunku bankowego. W przypadku konta wspólnego bank zwykle nie blokuje do niego dostępu, a więc żyjący współposiadacz może nadal swobodnie korzystać ze znajdujących się na nim pieniędzy.

Jak bank dowiaduje się o śmierci właściciela konta?

O śmierci właściciela konta bank dowiaduje się zazwyczaj od jego rodziny, która dostarcza akt zgonu, aby np. wypłacić pieniądze na pogrzeb lub uregulować sprawy spadkowe. Informacji o zgonie nie przekazuje natomiast do banku ani ZUS, ani inne instytucje. Nie ma też żadnego przepisu, który by nakładał na kogokolwiek obowiązek informowania banku o śmierci jego klienta.

W praktyce bank przez długi czas może nie wiedzieć o śmierci właściciela rachunku. Zgodnie z przepisami Prawa bankowego ma jednak obowiązek ustalić, czy właściciel konta żyje po 5 latach od wydania przez niego ostatniej dyspozycji dotyczącej rachunku. Jeśli więc minie 5 lat np. od wykonania ostatniego przelewu lub innej operacji na koncie, to bank powinien wówczas samodzielnie pozyskać dane na temat klienta z rejestru PESEL.

Kto może pobrać pieniądze z konta po śmierci właściciela?

Po śmierci właściciela konta bankowego pieniądze z jego rachunku mają prawo pobrać tylko osoby do tego uprawnione. Zgodnie z przepisami należą do nich: spadkobiercy zmarłego, współwłaściciel konta, osoba wskazana w dyspozycji na wypadek śmierci oraz osoba pokrywająca koszty pogrzebu.

O możliwości wypłacenia środków z rachunku zmarłego decydują przepisy ustawy Prawo bankowe. Możliwości te zależą od rodzaju konta, a więc czy jest to konto indywidualne, czy konto wspólne.

Jakie są zasady dziedziczenia pieniędzy z konta bankowego?

Dziedziczenie pieniędzy z konta bankowego zmarłego właściciela odbywa się na zasadach ogólnych, czyli według dziedziczenia ustawowego lub na podstawie testamentu. Oto czym się różnią oba rodzaje dziedziczenia:

• dziedziczenie ustawowe – polega na tym, że majątek i pieniądze zmarłego dziedziczą jego krewni w kolejności określonej przez przepisy. Pieniądze z konta dziedziczą więc najpierw małżonek oraz dzieci lub wnuki nieżyjącego właściciela rachunku, a dopiero potem jego rodzice, rodzeństwo i dalsi krewni;
• dziedziczenie testamentowe – w tym przypadku to spadkodawca w swoim testamencie decyduje, kto dziedziczy po nim poszczególne składniki majątku i komu przypadną pieniądze zgromadzone na rachunku bankowym.

W obu przypadkach prawo do nabycia spadku (a więc i pieniędzy zmarłego) spadkobiercy powinni formalnie potwierdzić na drodze postępowania sądowego lub u notariusza. Uzyskane w ten sposób sądowe potwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia uprawniają ich wówczas do wypłacenia pieniędzy z konta zmarłego właściciela.

Jaka suma pieniędzy po śmierci właściciela konta przypada spadkobiercom?

Do masy spadkowej może wejść cała kwota środków zgromadzona na koncie bankowym zmarłego właściciela i jest ona dzielona między spadkobierców zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego lub według zapisów w testamencie. Jednak zgodnie z art. 55 i 56 ustawy Prawo bankowe do spadku nie wlicza się kwot wypłaconych przez bank z konta zmarłego z tytułu:

• zwrotu kosztów pogrzebu,
• dyspozycji wkładem na wypadek śmierci sporządzonej przez właściciela konta.

Powyższe wypłaty pomniejszają więc sumę pieniędzy po zmarłym właścicielu rachunku bankowego, jaka jest dzielona między spadkobierców.

Czym jest dyspozycja wkładem na wypadek śmierci?

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest to dokument, w którym właściciel konta bankowego wskazuje konkretne osoby do otrzymania pieniędzy z rachunku po swojej śmierci. Dokument ten właściciel konta składa w banku, a bank ma obowiązek spełnić zawarte w niej wytyczne, czyli wypłacić środki wskazanej osobie lub osobom.

Zasady sporządzania dyspozycji wkładem na wypadek śmierci reguluje art. 56 ustawy Prawo bankowe. Zgodnie z przepisami właściciel konta może ją ustanowić tylko na rzecz członków najbliższej rodziny, czyli:

• małżonka,
• rodziców lub dziadków (wstępnych),
• dzieci lub wnuki (zstępnych),
• rodzeństwo.

W dyspozycji wkładem na wypadek śmierci niestety nie można wskazać partnera lub partnerki jako osoby uprawnionej do wypłaty środków z konta. Dokument może też dotyczyć wyłącznie rachunków indywidualnych takich jak konto osobiste, konto oszczędnościowe, czy lokata. Nie może natomiast dotyczyć konta firmowego lub konta wspólnego.

Pieniądze z dyspozycji nie wchodzą do masy spadkowej. Osoby, które je otrzymały, nie muszą się nimi zatem dzielić z pozostałymi spadkobiercami. Mimo to wypłacona kwota podlega standardowemu opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Najbliższa rodzina może jednak skorzystać ze zwolnienia, o ile zgłosi nabycie środków do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy.

Ile pieniędzy można wypłacić na podstawie dyspozycji na wypadek śmierci?

Na podstawie dyspozycji na wypadek śmierci uprawniony członek rodziny może wypłacić z konta zmarłego dowolną ilość pieniędzy, ale tylko do ustawowego limitu. Zgodnie z przepisami ustawy Prawo bankowe kwota wypłaty nie może być wyższa niż dwudziestokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku. Jeśli na rachunku zmarłego jest wyższa kwota pieniędzy, to nadwyżka ponad wypłatę z dyspozycji trafia do masy spadkowej.

Aby wypłacić pieniądze na podstawie dyspozycji na wypadek śmierci, zazwyczaj osoba uprawniona do wypłaty powinna przedstawić w banku dwa dokumenty: akt zgonu właściciela rachunku oraz dokument potwierdzającego pokrewieństwo ze zmarłym (np. akt urodzenia lub akt małżeństwa).

Jak wypłacić pieniądze z konta zmarłego na koszty pogrzebu?

Chcąc wypłacić pieniądze z konta zmarłego na pokrycie kosztów pogrzebu, zazwyczaj wystarczy przedstawić w banku akt zgonu oraz rachunki za wydatki związane z organizacją uroczystości. O zwrot kosztów może ubiegać się każdy, kto faktycznie sfinansował pochówek. Nie ma tutaj znaczenia, czy jest to członek rodziny, obca osoba, czy instytucja. Zgodnie z art. 55 ustawy Prawo bankowe bank może wypłacić z konta zmarłego pieniądze na pokrycie kosztów pogrzebu na następujących warunkach:

• tylko na podstawie przedstawionych imiennych rachunków i faktur potwierdzających wydatki,
• w wysokości nieprzekraczającej kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku.

W praktyce bank może wypłacić środki na pokrycie wszystkich standardowych wydatków związanych z organizacją pogrzebu, a więc np. na zakup trumny, usługi zakładu pogrzebowego, miejsce na cmentarzu, a nawet na stypę. Należy jednak pamiętać, że zwrot kosztów możliwy jest tylko do wysokości salda rachunku zmarłego.

Czy pełnomocnik konta może wypłacić pieniądze po śmierci właściciela?

Pełnomocnik konta nie może wypłacić pieniędzy po śmierci jego właściciela. Co do zasady z chwilą śmierci właściciela indywidualnego rachunku bankowego wygasają wszystkie udzielone do niego pełnomocnictwa i upoważnienia. Wynika to jednak nie z przepisów Prawa bankowego, a z przepisów ogólnych. Kwestię wygaśnięcia pełnomocnictwa wskutek śmierci mocodawcy lub pełnomocnika reguluje art. 101 Kodeksu cywilnego.

Powyższa zasada obowiązuje także w przypadku, gdy pełnomocnictwo do konta zmarłego miał jego współmałżonek lub dziecko. Nawet najbliższe osoby nie mogą więc już swobodnie wypłacać środków z rachunku po śmierci jego właściciela na podstawie samego upoważnienia lub pełnomocnictwa. Takie wypłaty (np. kartą do konta) są niezgodne z przepisami. W świetle prawa mogą być uznane wręcz za przestępstwo np. przewłaszczenia mienia na podstawie art. 284 Kodeksu karnego.

Czy współwłaściciel konta może wypłacić pieniądze po śmierci drugiego właściciela?

Wspólne konto po śmierci jednego ze współwłaścicieli pozostaje cały czas aktywne, a drugi współwłaściciel może z niego nadal wypłacać pieniądze i to najczęściej bez żadnych ograniczeń. Jest to dobra informacja dla małżeństw, które najczęściej decydują się na wspólne konto bankowe.

Po śmierci jednego ze współmałżonków bank zazwyczaj nie blokuje wspólnego konta i drugi współmałżonek może z niego swobodnie korzystać, a nawet wypłacić wszystkie pieniądze. Zgodnie z przepisami do żyjącego małżonka konta należy jednak tylko połowa zgromadzonych na nim środków. Druga połowa powinna wejść do masy spadkowej i być podzielona pomiędzy spadkobierców zmarłego. Żyjący małżonek musi się zatem liczyć z tym, że pozostali spadkobiercy (np. dzieci) mogą domagać się zwrotu części pieniędzy należnych im z tytułu dziedziczenia.

W praktyce niektóre banki pozostawiają do dyspozycji żyjącego współwłaściciela wspólnego konta całą kwotę środków, a niektóre automatycznie blokują połowę pieniędzy, aby zabezpieczyć roszczenia spadkobierców. Sposób postępowania zależy od polityki banku i zazwyczaj jest określony w regulaminie lub umowie rachunku.

Katarzyna Zuba

Redaktor

redakcja@rankomat.pl

Z wykształcenia jestem ekonomistką, a zawodowo od ponad dziesięciu lat zajmuję się tworzeniem dla portali internetowych treści o tematyce z zakresu finansów, bankowości, prawa i biznesu. W swoich artykułach dzielę się z czytelnikami swoją wiedzą zdobytą podczas studiów, ale też praktycznym doświadczeniem wynikającym z wieloletniej pracy w branży finansowej. Prywatnie jestem miłośniczką kotów, pieszych wędrówek, jazdy na rowerze oraz nowinek technologicznych.

Zobacz inne wpisy tego autora »

Komentarze: