Podatek od wzbogacenia – czym jest i ile wynosi? 

Podatek od wzbogacenia to potoczne określenie używane najczęściej w odniesieniu do podatku od spadków i darowizn oraz podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Wysokość podatku oraz konieczność jego zapłaty zależy m.in. od rodzaju transakcji, wartości nabytego majątku, relacji między stronami oraz obowiązujących zwolnień podatkowych. Sprawdź aktualne w 2026 roku stawki i kwoty wolne od podatku oraz zasady obliczania, o których trzeba pamiętać np. przy umowie pożyczki, spadku czy darowiźnie.

Czym jest podatek od wzbogacenia?

Formalnie w polskim prawie nie występuje pojęcie podatku od wzbogacenia. W praktyce to określenie najczęściej jest używane zamiennie, kiedy mówimy o podatku od czynności cywilnoprawnych i podatku od spadków i darowizn. Przede wszystkim chodzi o sytuacje, kiedy otrzymasz coś nieodpłatnie albo zyskasz jakąś korzyść. Kwestie dotyczące wysokości podatku, określenia sytuacji, w jakich pojawia się konieczność jego naliczenia oraz wskazanie kto i kiedy powinien pamiętać o płatności, regulują dwie ustawy:

• ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn,
• ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Podatek od spadków i darowizn dotyczy nieodpłatnego nabycia majątku przez osoby fizyczne m.in. na podstawie: dziedziczenia, darowizny, zasiedzenia, nieodpłatnego zniesienia współwłasności, zachowku, nieodpłatnej renty, użytkowania oraz służebności. Są to zatem sytuacje, kiedy zyskujesz majątek (np. pieniądze, dom, mieszkanie, samochód itp.) bez poniesienia wcześniejszych kosztów.

Drugą kategorię czynności, które wymagają zapłaty podatku, określają przepisy dot. PCC czyli podatku od czynności cywilnoprawnych. Są to m.in. takie czynności jak umowa sprzedaży, umowa pożyczki czy dożywocia.

Ile wynosi podatek od wzbogacenia?

Wysokość podatku od spadków i darowizn zależy od grupy podatkowej, do której zaliczany jest nabywca. Natomiast sam podatek liczony jest od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku.

Obowiązujące na 5.11.2026 r. kwoty wolne od podatku dla poszczególnych grup podatkowych wynoszą:

• Grupa I (najbliższa rodzina, czyli: małżonek, zstępni – dzieci, wnuki itd., wstępni – rodzice, dziadkowie itd., pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie) – 36 120 zł
• Grupa II (dalsza rodzina, czyli: zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych) – 27 090 zł
• Grupa III (osoby obce) – 5 733 zł

Natomiast wysokość podatku PCC zależy od umowy jaką podpisujesz. Stawki podatku obowiązujące dla poszczególnych czynności prezentują się następująco:

• Umowa sprzedaży, zamiany, dożywocia, o dział spadku, zniesienie współwłasności oraz darowizny:
  • 2% jeśli przedmiotem umowy jest nieruchomość, rzeczy ruchome czy prawo użytkowania wieczystego, własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, prawo do domu jednorodzinnego oraz prawo do lokalu w małym domu mieszkalnym,
  • 1% w przypadku innych praw majątkowych.
• Umowa ustanowienia odpłatnego użytkowania (w tym nieprawidłowego) oraz umowa odpłatnej służebności – 1%.
• Umowa pożyczki i depozytu nieprawidłowego – 0,5%.
• Ustanowienie hipoteki:
  • 0,1% od kwoty zabezpieczonej wierzytelności – na zabezpieczenie wierzytelności istniejących,
  • 19 zł w przypadku zabezpieczenia wierzytelności o wysokości nieustalonej.
• Umowa spółki – 0,5%

Kto płaci podatek od wzbogacenia?

Co do zasady podatek od wzbogacenia płaci osoba, która coś zyskuje na podstawie umowy lub innego zdarzenia. W przypadku spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. W praktyce dotyczy to osób, które otrzymały spadek lub darowiznę.

W przypadku podatku od czynności cywilnoprawych w zależności od rodzaju zawartej umowy przepisy wskazują, że obowiązek podatkowy ciąży m.in. na:

• kupującym – przy umowie sprzedaży,
• obdarowanym – przy umowie darowizny,
• na osobie, która nabyła rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku lub współwłasności – przy umowie o dział spadku lub o zniesienie współwłasności,
• na nabywcy własności nieruchomości – w przypadku umowy dożywocia,
• na osobie biorącej pożyczkę – przy umowie pożyczki,
• użytkowniku – przy umowie o ustanowieniu odpłatnego użytkowania,
• osobie nabywającej prawo służebności – przy umowach o ustanowieniu odpłatnej służebności,
• na wspólnikach – w przypadku umowy spółki cywilnej, a w pozostałych przypadkach na spółce.

Kiedy nie trzeba płacić podatku?

Zarówno w przypadku podatku od spadków i darowizn, jak i PCC obowiązują zwolnienia przedmiotowe i podmiotowe, które powodują, że podatku faktycznie nie trzeba płacić, albo można go zapłacić w mniejszym zakresie.

Z podatku od spadków i darowizn zwolnione są osoby zaliczane do tzw. Grupy 0 (małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, pasierb/pasierbica, ojczym/macocha) obejmującej najbliższą rodzinę pod warunkiem zgłoszenia nabycia spadku lub darowizny o wartości przekraczającej kwotę wolną od podatku do urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy na formularzu SD-Z2. Pozostałe osoby nie muszą odprowadzać podatku od darowizn i spadków mieszczących się w kwocie wolnej, określonej dla danej grupy podatkowej.

Z podatku od czynności cywilnoprawnych zwolnione są m.in.:

• sprzedaż walut obcych,
• sprzedaż rzeczy ruchomych, jeżeli podstawa opodatkowania nie przekracza 3000 zł
• pożyczka od osób obcych (spoza rodziny) w kwocie nie przekraczającej 1 000 zł,
• pożyczka od najbliższej rodziny z I grupy podatkowej w ramach kwoty wolnej od podatku.

Podatku nie zapłacisz również, jeśli pożyczasz więcej niż 36 120 zł od najbliższej rodziny zaliczanej do grupy 0. Zwolnienie z podatku jest jednak w takiej sytuacji możliwe pod warunkiem złożenia deklaracji do urzędu skarbowego w terminie 14 dni od zawarcia umowy pożyczki. Ważne też jest odpowiednie udokumentowanie wpływu środków: na konto bankowe, rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Kiedy i gdzie złożyć deklarację podatku od wzbogacenia?

Jeśli otrzymałeś spadek lub darowiznę to co do zasady w terminie miesiąca od powstania obowiązku podatkowego powinieneś złożyć do urzędu skarbowego deklarację podatkową na formularzu SD-3. Podatek płacisz w ciągu 14 dni od otrzymania decyzji z urzędu skarbowego.

W przypadku nabycia majątku przez osoby zaliczane do tzw. Grupy 0 – czyli najbliższej rodziny, obowiązują nieco inne zasady. W takim przypadku nabycie majątku powinieneś zgłosić na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy.

Deklaracji nie musisz składać, jeśli umowę darowizny lub nieodpłatne zniesienie współwłasności podpisałeś u notariusza. Nie ma również takiego obowiązku, jeśli otrzymany na podstawie darowizny lub spadku majątek nie przekracza kwoty wolnej od podatku dla danej grupy podatkowej. Co istotne wartość nabytego majątku należy obliczyć sumując wszystko co otrzymałeś od jednej osoby w ciągu 5 lat.

W przypadku zawarcia umowy, która wymaga złożenia deklaracji dotyczącej podatku od czynności cywilnoprawnych należy wypełnić formularz PCC-3 i wysłać go do właściwego urzędu skarbowego w ciągu 14 dni od powstania obowiązku podatkowego, zwykle od zawarcia umowy. Oprócz deklaracji powinieneś też odprowadzić podatek przelewając właściwie obliczoną kwotę na konto urzędu skarbowego. Numer rachunku właściwego urzędu skarbowego znajdziesz w Wykazie numerów rachunków bankowych Urzędów Skarbowych KAS.

Pamiętaj także, że jeśli podatek od wzbogacenia dotyczy czynności sporządzonych w formie aktu notarialnego, nie masz obowiązku składania deklaracji PCC-3 i opłaty podatku. Robi to za Ciebie notariusz.

Izabela Stachura-Adamczyk

Redaktor

izabela.stachura@rankomat.pl

Jestem absolwentką wydziału Prawa i Administracji na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Doświadczenie prawnicze zdobywałam w działach prawnych spółek handlowych z branży produkcyjnej oraz deweloperskiej m.in. jako Specjalista ds. organizacyjno – prawnych i Kierownik działu organizacyjno – prawnego. O finansach piszę od 2017 r. Entuzjastka rzetelnej informacji i dokładnego researchu.

Moje teksty możesz znaleźć m.in. w serwisach: Rankomat, Gazeta Bankowa, Puls HR, oraz CEO Magazyn. W czasie wolnym poszerzam swoją wiedzę na tematy związane m.in. z cyberbezpieczeństwem - również w branży finansowej i pracą z informacją. Prywatnie dużo czytam – najchętniej fantastykę i książki psychologiczne.

Zobacz inne wpisy tego autora »

Komentarze: