Stopa referencyjna NBP – czym jest i jaki ma wpływ na Twoje finanse?

Stopa referencyjna to podstawowa stopa procentowa Narodowego Banku Polskiego, która wyznacza koszt pieniądza w gospodarce. Jej zmiany wpływają m.in. na oprocentowanie kredytów, lokat i kont oszczędnościowych, co bezpośrednio odczuwają klienci banków. Wyjaśniamy, czym jest stopa referencyjna NBP, kto ją ustala, jak zmieniała się w ostatnich latach i jakie ma znaczenie w codziennych decyzjach finansowych.

Stopa referencyjna NBP to główny wskaźnik, który pośrednio wpływa na koszt kredytów w Polsce. Jej zmiany przekładają się na oprocentowanie zobowiązań ze zmienną stopą procentową, a w konsekwencji na wysokość miesięcznych rat. Z tego powodu stopa referencyjna jest szczególnie istotna dla osób spłacających kredyty hipoteczne i gotówkowe. Z drugiej strony jej wzrost zwiększa atrakcyjność lokat i kont oszczędnościowych.

Czym jest stopa referencyjna NBP?

Stopa referencyjna jest jedną z podstawowych stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego i określa minimalną cenę operacji otwartego rynku, które bank centralny prowadzi na rynku międzybankowym – głównie przez zakup i sprzedaż krótkoterminowych bonów pieniężnych. Mówiąc prościej – stopa ta określa minimalne oprocentowanie pożyczek, które banki komercyjne mogą zaciągać w banku centralnym.

Stopa referencyjna obowiązuje od 6 lutego 1998 roku. Jej poziom znajduje się pod szczególną obserwacją osób spłacających kredyty hipoteczne z oprocentowaniem zmiennym. Wynika to z faktu, że wysokość stopy referencyjnej NBP jest skorelowana ze stawką WIBOR, która wpływa na wysokość odsetek naliczanych od pożyczonego kapitału.

Częstotliwość i skalę poszczególnych zmian stopy referencyjnej – w ciągu ostatnich lat – prezentujemy w tabeli.

Kto ustala stopę referencyjną w Polsce?

Stopę referencyjną w Polsce ustala Rada Polityki Pieniężnej. RPP jest organem Narodowego Banku Polskiego i odpowiada za prowadzenie polityki pieniężnej, czyli m.in. ustalanie wysokości stóp procentowych. To właśnie na jej posiedzeniach zapadają decyzje o podwyżce, obniżce lub pozostawieniu bez zmian stopy referencyjnej oraz innych stóp Narodowego Banku Polskiego. W praktyce:

• • RPP analizuje m.in. poziom inflacji, sytuację gospodarczą i prognozy ekonomiczne,
  • decyzje podejmowane są zwykle raz w miesiącu,
  • ustalona przez RPP stopa referencyjna wpływa na oprocentowanie kredytów, lokat oraz stawki rynkowe (np. WIBOR).

Stopa referencyjna a inne stopy NBP – czym się różnią?

Stopa referencyjna to najważniejsza stopa procentowa Narodowego Banku Polskiego. Wyznacza ona podstawowy koszt pieniądza w gospodarce i stanowi punkt odniesienia dla rynku finansowego (np. dla oprocentowania kredytów i lokat bankowych). Pozostałe stopy NBP pełnią funkcje uzupełniające i dotyczą głównie relacji banków komercyjnych z bankiem centralnym:

• • Stopa lombardowa – określa koszt kredytu, jakiego NBP udziela bankom pod zastaw papierów wartościowych. Jest zazwyczaj wyższa od stopy referencyjnej i wyznacza górne ograniczenie krótkoterminowych stóp rynkowych.
  • Stopa depozytowa – określa oprocentowanie jednodniowych depozytów składanych przez banki w NBP. Zazwyczaj jest niższa od stopy referencyjnej i wyznacza dolne ograniczenie stóp rynkowych.
  • Stopa redyskontowa weksli – obecnie ma marginalne znaczenie praktyczne i nie wpływa bezpośrednio na oprocentowanie kredytów konsumenckich.

Na co wpływa zmiana poziomu stopy referencyjnej NBP?

Określenie poziomu stopy referencyjnej przez RPP jest jednym z instrumentów, który w pośredni sposób przekłada na realizację polityki pieniężnej w ramach gospodarki krajowej. Działania te wpływają na m.in.:

• • dostępność i koszt kredytów pieniężnych,
  • poziom inflacji,
  • skalę potencjalnych inwestycji.

Naszym okiem

Podwyższenie stopy referencyjnej jest jednym ze sposobów na stłumienie wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych w gospodarce. Wyższa stopa referencyjna NBP to wyższy koszt kredytów, a zarazem mniejszy dostęp do taniego pieniądza. Bodziec ten ogranicza popyt konsumpcyjny, co prowadzi do wyhamowania wzrostu gospodarczego oraz spadku lub spowolnienia dynamiki inflacji.

Izabela Stachura

Wysokość stopy referencyjnej NBP ma również wpływ na poziom inwestycji w firmach, które finansują swoją działalność za pomocą kredytów. Analogicznie – obniżenie stopy referencyjnej przez RPP skutkować będzie zwiększeniem dostępności kredytów oraz zmniejszeniem kosztów ich obsługi, co powinno pobudzić zarówno inwestycje firm, jak i konsumpcję prywatną.

Jak stopa referencyjna wpływa na kredyty?

Stopa referencyjna NBP ma istotny wpływ na koszt kredytów w Polsce, choć nie zmienia ich oprocentowania bezpośrednio. Jej wysokość oddziałuje na stawki rynkowe (np. WIBOR), które banki wykorzystują do ustalania oprocentowania kredytów, przede wszystkim tych ze zmienną stopą procentową. Gdy stopa referencyjna się zmienia:

• • rośnie lub spada stawka WIBOR, stosowany przez banki przy wyliczaniu oprocentowania,
  • zmienia się oprocentowanie kredytów ze zmienną stopą,
  • aktualizowana jest wysokość rat w kolejnych okresach rozliczeniowych (np. co trzy miesiące, jeśli zastosowano stawkę WIBOR 3M).

Oprocentowanie kredytu ze zmienną stopą składa się z dwóch elementów:

• • marży banku, która niemal zawsze pozostaje stała przez cały okres umowy,
  • stawki WIBOR, która reaguje na zmiany stopy referencyjnej NBP.

W kredytach ze stałym oprocentowaniem zmiany stopy referencyjnej nie wpływają na wysokość rat w trakcie obowiązywania stałej stopy. Mają jednak znaczenie przy ustalaniu warunków kredytu – na początku umowy oraz po zakończeniu okresu stałego oprocentowania. Obecnie kredyty hipoteczne mogą zapewniać niezmienne raty przez pierwsze 5–10 lat spłaty.

Czy stopa referencyjna wpływa na oszczędności?

Stopa referencyjna wpływa na oszczędzanie, choć podobnie jak w przypadku kredytów nie przekłada się to na oferty w sposób automatyczny. Banki ustalają oprocentowanie lokat i kont oszczędnościowych w oparciu o sytuację rynkową. Gdy stopa referencyjna NBP wzrasta:

• • bankom bardziej opłaca się pozyskiwać pieniądze od klientów,
  • oprocentowanie lokat i kont oszczędnościowych zwykle rośnie,
  • realny zysk z oszczędzania może się poprawić, o ile wzrost oprocentowania przewyższa z zapasem poziom inflacji (pamiętaj o podatku Belki, który pomniejsza wypracowany zysk o 19%).

Analogicznie, gdy stopa referencyjna spada, banki obniżają oprocentowanie lokat i kont oszczędnościowych i korzystanie z tych produktów przynosi niższe odsetki.

Aktualna stopa referencyjna – gdzie ją sprawdzić?

Aktualną stopę referencyjną najpewniej sprawdzisz na stronie internetowej Narodowego Banku Polskiego, gdzie publikowane są wszystkie aktualne stopy procentowe wraz z datami obowiązywania po decyzjach Rady Polityki Pieniężnej. Oprócz tego możesz sprawdzić informacje prezentowane przez:

• • Serwisy finansowe i makroekonomiczne, które agregują dane o stopach procentowych.
  • Portale z wskaźnikami makroekonomicznymi, które pokazują stopę referencyjną w kontekście innych danych gospodarczych.

Korzystając z alternatywnych źródeł, zwróć szczególną uwagę na datę aktualizacji danych. Sprawdź też datę obowiązywania, ponieważ po każdej decyzji RPP nowe stopy wchodzą w życie w konkretnym dniu.

Jeśli spłacasz kredyt albo dopiero planujesz go zaciągnąć, stopa referencyjna NBP ma dla Ciebie realne znaczenie. To od jej poziomu – pośrednio przez stawkę WIBOR – zależy, czy Twoja rata może wzrosnąć lub się obniżyć w kolejnych kwartałach. W przypadku kredytów ze stałym oprocentowaniem zmiany stóp nie wpływają na raty od razu, ale mają znaczenie przy wyborze oferty oraz po zakończeniu okresu obowiązywania stałej stopy.

Stopa referencyjna jest ważna również wtedy, gdy odkładasz pieniądze na lokacie lub koncie oszczędnościowym. Jej zmiany wpływają na oprocentowanie, choć banki nie zawsze reagują na nie natychmiast i często nie spieszą się z podnoszeniem stawek. Znając mechanizm działania stopy referencyjnej, łatwiej ocenisz, czy obecne warunki sprzyjają zadłużaniu się, czy raczej oszczędzaniu, i lepiej dopasujesz swój budżet do aktualnej sytuacji rynkowej.

Bartłomiej Borucki

Redaktor

bartlomiej.borucki@rankomat.pl

Jestem absolwentem kierunku Finanse i Rachunkowość. Od niemal 20 lat moja aktywność zawodowa związana jest z branżą finansową. W tym czasie pracowałem m.in. jako konsultant w domu maklerskim, asystent dyrektora finansowego w firmie produkcyjnej oraz analityk ryzyka kredytowego. W 2016 roku moje zamiłowanie do finansów oraz tworzenia przystępnych i użytecznych treści przerodziło się w zawodową pasję, która trwa do dziś.

Moje teksty możesz przeczytać m.in. w serwisach: Rankomat, Puls Biznesu, Bankier Smart, CEO Magazyn oraz MANAGER+. Wolny czas często spędzam w górach. Słucham podcastów, inwestuję w branżę gamingową i jestem fanem fantastyki naukowej.

Zobacz inne wpisy tego autora »

Komentarze: