Gwarancja bankowa – czym jest i jak działa?

Gwarancja bankowa jest to jedno z najczęściej stosowanych zabezpieczeń w obrocie gospodarczym, które zwiększa bezpieczeństwo transakcji pomiędzy stronami umowy. Polega na zobowiązaniu banku do wypłaty określonej kwoty, jeśli klient nie wywiąże się ze swoich obowiązków wobec beneficjenta. Sprawdź, jak działa gwarancja bankowa i jakie są jej rodzaje oraz jak możesz z niej skorzystać.

Czym jest gwarancja bankowa?

Gwarancja bankowa jest to jednostronne zobowiązanie banku do wypłaty ustalonej kwoty pieniędzy beneficjentowi, jeśli zleceniodawca gwarancji nie wywiąże się ze swojego obowiązku wynikającego z umowy.

W praktyce gwarancja bankowa jest formą zabezpieczenia transakcji (umowy) między dwoma podmiotami. Jednym z tych podmiotów jest klient banku, który zleca mu wystawienie gwarancji na rzecz drugiej strony umowy. Poprzez wystawienie gwarancji bank bierze na siebie odpowiedzialność finansową za wykonanie umowy przez swojego klienta, ponieważ jeśli klient tego nie zrobi, bank wypłaci drugiej stronie określoną sumę pieniędzy.

Definicja gwarancji bankowej znajduje się w art. 81 ustawy Prawo bankowe, która reguluje również najważniejsze zasady udzielania tej formy zabezpieczenia.

Kiedy stosuje się gwarancję bankową?

Gwarancję bankową stosuje się najczęściej w relacjach biznesowych i handlowych, aby zabezpieczyć wykonanie umowy lub zagwarantować wypłatę należności. Tego rodzaju forma zabezpieczenia wykorzystywana jest m.in.:

• • przy przetargach i zamówieniach publicznych,
  • w handlu międzynarodowym,
  • przy dużych inwestycjach budowlanych,
  • w kontraktach o wysokiej wartości,
  • przy umowach najmu nieruchomości (zwłaszcza komercyjnych),
  • do zabezpieczenia spłaty kredytu lub pożyczki.

Z gwarancji bankowej korzystają najczęściej przedsiębiorcy. Rozwiązanie jest jednak dostępne także dla osób fizycznych, które mogą z niego skorzystać m.in. przy zaciąganiu kredytu hipotecznego lub ubieganiu się o dofinansowanie z Urzędu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej.

Kto uczestniczy w gwarancji bankowej?

Uczestnikami gwarancji bankowej są w sumie trzy podmioty: bank, jego klient oraz beneficjent gwarancji. Jest to więc relacja trójstronna, w której poszczególne strony odgrywają następującą rolę:

• • gwarant (bank) – wystawia gwarancję na zlecenie swojego klienta (zleceniodawcy gwarancji) i zobowiązuje się w niej do zapłaty określonej sumy gwarancyjnej na rzecz beneficjenta gwarancji;
  • zleceniodawca gwarancji (klient banku) – to on zleca bankowi wystawienie gwarancji, aby potwierdzić swoją wiarygodności wobec podmiotu, z którym zawiera umowę np. o dostawę towaru;
  • beneficjent gwarancji – jest to podmiot uprawniony do żądania zapłaty od banku, jeśli zleceniodawca nie spełni swojego zobowiązania, czyli np. nie zapłaci faktury za dostarczony towar.

Stronami samej gwarancji bankowej jest wyłącznie bank i beneficjent. Zleceniodawca gwarancji jedynie zleca jej wystawienie bankowi, na podstawie zawartej z nim umowy.

Jak działa gwarancja bankowa w praktyce?

Działanie gwarancji bankowej opiera się na trójstronnej relacji między bankiem, jego klientem oraz beneficjentem gwarancji. Mechanizm działania tej relacji przebiega w następujący sposób:

1. Klient banku podpisuje umowę z innym podmiotem (np. o dostawę towaru).
2. Strony umowy ustalają, że jej zabezpieczeniem ma być gwarancja bankowa.
3. Klient banku składa wniosek o udzielenie gwarancji bankowej.
4. Bank wystawia gwarancję bankową na rzecz beneficjenta.
5. Następuje realizacja umowy i możliwe są tutaj dwa scenariusze:
   – klient banku wywiązuje się z umowy – beneficjent gwarancji nie musi z niej korzystać i w związku z tym gwarancja wygasa bez wypłacania pieniędzy;
   – klient banku nie wywiązuje się z umowy – beneficjent gwarancji występuje do banku z żądaniem wypłaty sumy gwarancyjnej i bank musi ją wówczas wypłacić.

Jeśli bank wypłaci beneficjentowi sumę gwarancyjną, to następnie ma prawo żądać zwrotu tej kwoty od swojego klienta w ramach roszczenia regresowego. Zasady zwrotu są określone w umowie zawartej między bankiem a zleceniodawcą gwarancji bankowej.

Jakie są kluczowe cechy gwarancji bankowej?

Gwarancja bankowa stanowi jedną z najmocniejszych form zabezpieczania transakcji, o czym decydują jej kluczowe cechy:

• • pisemna forma – dokument gwarancji musi być obligatoryjnie sporządzony na piśmie, ale zgodna z prawem jest też gwarancja bankowa w formie elektronicznej, która ma postać pliku PDF opatrzonego podpisem kwalifikowanym;
  • jednostronność – gwarancja jest jednostronnym zobowiązaniem banku, dlatego beneficjent nie musi na nią wyrażać zgody, ani podpisywać żadnych dokumentów;
  • niezależność od umowy podstawowej – bank ma obowiązek wypłacić sumę gwarancyjną na żądanie beneficjenta nawet wtedy, gdy umowa pomiędzy zleceniodawcą a beneficjentem zostanie unieważniona lub wygaśnie (muszą być jedynie spełnione wymogi formalne gwarancji);
  • nieodwołalność – bank nie może zmienić treści gwarancji ani spowodować jej wygaśnięcia bez zgody beneficjenta.

Zazwyczaj gwarancja bankowa zapewnia beneficjentowi wypłatę środków na pierwsze żądanie, po przedstawieniu w banku pisemnego żądania wypłaty i oświadczenia o niespełnieniu warunków umowy przez zleceniodawcę gwarancji.

Co powinna zawierać gwarancja bankowa?

Dokument gwarancji bankowej powinien być sporządzony na piśmie i zawierać precyzyjne informacje na temat przedmiotu i warunków realizacji gwarancji. Do najważniejszych elementów gwarancji należą:

• • oznaczenie stron gwarancji – nazwa i adres banku (gwaranta), zleceniodawcy (dłużnika) oraz beneficjenta (wierzyciela);
  • rodzaj gwarancji – określenie, że jest to np. gwarancja bankowa zapłaty i że jest ona warunkowa lub bezwarunkowa;
  • przedmiot gwarancji – czyli zobowiązanie objęte gwarancją np. zwrot zaliczki, zapłata za towar lub należyte wykonanie umowy budowlanej;
  • suma gwarancyjna – maksymalna suma pieniężna, jaką bank zobowiązuje się wypłacić beneficjentowi w ramach gwarancji;
  • warunki wypłaty gwarancji – np. złożenie przez beneficjenta pisemnego żądania wypłaty środków i oświadczenia o nieotrzymaniu zapłaty za dostarczony towar;
  • termin ważności gwarancji – dokłada data wygaśnięcia gwarancji, po której bank nie przyjmie roszczenia beneficjenta.

Wiele banków udostępnia na swojej stronie wzór gwarancji bankowej, dlatego możesz zapoznać się z jej treścią jeszcze przed zleceniem jej udzielenia.

Jakie są rodzaje gwarancji bankowych?

Banki oferują różne rodzaje gwarancji bankowych w zależności do transakcji, jakie mają zabezpieczać. Do najważniejszych z nich należą m.in. gwarancja zapłaty, gwarancja należytego wykonania umowy, gwarancja zwrotu zaliczki oraz gwarancja wadialna (inaczej gwarancja przetargowa).

Gwarancja zapłaty

Gwarancja zapłaty zabezpiecza sprzedawcę towaru lub dostawcę usług przed ryzykiem braku płatności przez kontrahenta. Jeśli więc nabywca nie ureguluje należności, bank wypłaca sprzedawcy określoną kwotę gwarancji. Gwarancja zapłaty jest wykorzystywana w handlu krajowym i międzynarodowym, ale najczęściej służy do zabezpieczania długoterminowych kontraktów o wysokiej wartości.

Gwarancja należytego wykonania umowy

Ten rodzaj gwarancji jest szczególnie popularny w branży budowlanej i inwestycyjnej. Jej celem jest zabezpieczenie inwestora przed sytuacją, w której wykonawca nie wykona umowy lub zrealizuje ją niezgodnie z ustaleniami. W razie takich problemów inwestor może skorzystać z gwarancji i odzyskać część środków przeznaczonych na realizację projektu.

Gwarancja zwrotu zaliczki

Gwarancja zwrotu zaliczki służy do zabezpieczania kontraktów, w których jedna ze stron przekazuje zaliczkę przed rozpoczęciem realizacji umowy. Jeśli druga strona nie wywiąże się z ustaleń (np. nie zrealizuje zamówienia) i nie zwróci zaliczki, zamawiający może żądać jej wypłacenia w banku.

Gwarancja wadialna (przetargowa)

Gwarancja wadialna jest wykorzystywana w przetargach i działa jako substytut wadium. Przedsiębiorca zamiast wpłacać gotówkę na poczet wadium, przedstawia gwarancję bankową, dzięki czemu może wziąć udział w przetargu i jednocześnie zachować płynność finansową. Bank zobowiązuje się do wypłaty sumy gwarancyjnej, jeśli jego klient nie spełni wymogów organizatora po wygraniu przetargu, czyli np. odmówi podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego.

Gwarancja spłaty kredytu

Gwarancja spłaty kredytu polega na tym, że udzielający jej bank zobowiązuje się do spłaty zobowiązania kredytowego, jeśli nie zrobi tego kredytobiorca. Gwarancji spłaty kredytu udziela m.in. Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) w postaci gwarancji de minimis dla firm oraz gwarancji wkładu własnego do kredytu hipotecznego dla osób fizycznych.

Inne rodzaje gwarancji bankowej

Do innych rodzajów gwarancji bankowej należą m.in.:

• • gwarancja celna – jej celem jest zabezpieczenie zapłaty należności celnych, podatków lub innych opłat na rzecz Skarbu Państwa;
  • gwarancja zapłaty czynszu – jest to forma zabezpieczenia umowy najmu, przy której bank zobowiązuje się do wypłacanie właścicielowi nieruchomości należności z tytułu opłat czynszowych, jeśli nie zrobi tego najemca;
  • gwarancja zapłaty rat leasingowych – na jej podstawie leasingodawca może ubiegać się w banku o zapłatę rat leasingowych nieuregulowanych przez leasingobiorcę;
  • gwarancja loteryjna – w jej przypadku bank gwarantuję wypłatę nagród, co zwiększa wiarygodność organizatora loterii.

Istnieje również tzw. regwarancja, która polega na tym, że jeden bank udziela gwarancji drugiemu, aby ten mógł wystawić gwarancję beneficjentowi. Regwarancję stosuje się zazwyczaj w transakcjach międzynarodowych, gdy bank zagranicznego partnera (beneficjenta) wymaga, aby zobowiązanie było gwarantowane przez lokalny bank w kraju wykonawcy.

Jak uzyskać gwarancję bankową krok po kroku?

Procedura uzyskania gwarancji bankowej przypomina proces ubiegania się o kredyt, ponieważ gwarancja jest traktowana jako produkt kredytowy. Zobacz, jak przebiega ten proces krok po kroku:

1. Złożenie wniosku o gwarancję bankową
   We wniosku musisz określić m.in. rodzaj i cel gwarancji, kwotę zabezpieczenia, a także dane beneficjenta i warunki zawartej z nim transakcji (umowy).
2. Dostarczenie dokumentów
   Bank potrzebuje przede wszystkim dokumentów niezbędnych do oceny Twojej zdolności kredytowej, czyli np. sprawozdań finansowych firmy i deklaracji podatkowych. Zazwyczaj też powinieneś dostarczyć dokumenty rejestrowe firmy oraz dotyczące przedmiotu gwarancji, czyli np. umowę z kontrahentem, umowę kredytową lub dokumenty przetargowe.
3. Rozpatrzenie wniosku przez bank
   Przed podjęciem decyzji o udzieleniu gwarancji bank zbada Twoją zdolność do terminowej spłaty zobowiązań finansowych w całym okresie okresu ważności gwarancji. Oceni także ryzyko udzielenia gwarancji, czyli prawdopodobieństwo zrealizowania przez Ciebie zobowiązania wobec beneficjenta gwarancji.
4. Zawarcie umowy z bankiem
   Po pozytywnej decyzji podpisujesz z bankiem umowę, która określa warunki udzielania gwarancji. Jednym z takich warunków może być ustanowienie zabezpieczenia np. w postaci blokady na rachunku, weksla in blanco lub hipoteki.
5. Wystawienie gwarancji bankowej przez bank
   Teraz możesz już złożyć w banku zlecenie udzielenia gwarancji. Po wystawieniu dokumentu przez bank powinieneś go następnie przekazać beneficjentowi. Od tego momentu gwarancja bankowa zaczyna obowiązywać przez okres wskazany w jej treści.

Jeżeli często korzystasz z gwarancji bankowych, możesz wnioskować o utworzenie linii gwarancyjnej. Bank ustali Ci wtedy limit kwotowy, w ramach którego udzieli Ci gwarancji bankowej na każde Twoje zlecenie. Dzięki temu uzyskasz szybki dostęp do gwarancji bankowych, ponieważ nie będziesz musiał czekać każdorazowo na rozpatrzenie wniosku.

Ile kosztuje gwarancja bankowa?

Podstawowym kosztem gwarancji bankowej jest prowizja za jej udzielenie. Wysokość takiej prowizji każdy bank ustala indywidualnie, ale zazwyczaj wynosi ona od 0,25 do 2% sumy gwarancyjnej.

Na koszt gwarancji bankowej mogą składać się także inne opłaty i prowizje np.:

• • za podwyższenie kwoty gwarancji,
  • z tytułu przedłużenia terminu ważności gwarancji,
  • za realizację gwarancji (wypłatę roszczenia),
  • za wystawienie duplikatu dokumentu gwarancji.

Dodatkowym kosztem może być też ustanowienie zabezpieczenia na rzecz banku np. w postaci hipoteki.

Czy gwarancja bankowa się opłaca?

Gwarancja bankowa zazwyczaj się opłaca i przynosi korzyści zarówno podmiotowi, który ją przedstawia, jak i beneficjentowi. Jednocześnie rozwiązanie to ma pewne wady, które warto uwzględnić przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z tej formy zabezpieczenia transakcji lub umowy.

Zalety gwarancji bankowej:

• • zwiększa wiarygodność przedsiębiorcy i ogranicza ryzyko beneficjenta,
  • zapewnia bezpieczeństwo transakcji,
  • pomaga wynegocjować korzystniejsze warunki umowy,
  • pomaga zachować płynność finansową (jeśli zastępuje wysokie wadium przy przetargach lub kaucję przy zawieraniu umowy).

Wady gwarancji bankowej:

• • wiąże się z kosztami,
  • skorzystanie z niej wymaga posiadania zdolności kredytowej,
  • może wymagać ustanowienia zabezpieczenia,
  • wiąże się z ryzykiem utraty aktywów w przypadku wypłaty gwarancji i roszczenia regresowego banku.

W praktyce gwarancja bankowa jest uznawana za jedną z najsolidniejszych form zabezpieczenia transakcji. Z tego względu dla wielu firm okazuje się niezwykle pomocna w pozyskiwaniu nowych kontraktów i rozwoju działalności.

Katarzyna Zuba

Redaktor

redakcja@rankomat.pl

Z wykształcenia jestem ekonomistką, a zawodowo od ponad dziesięciu lat zajmuję się tworzeniem dla portali internetowych treści o tematyce z zakresu finansów, bankowości, prawa i biznesu. W swoich artykułach dzielę się z czytelnikami swoją wiedzą zdobytą podczas studiów, ale też praktycznym doświadczeniem wynikającym z wieloletniej pracy w branży finansowej. Prywatnie jestem miłośniczką kotów, pieszych wędrówek, jazdy na rowerze oraz nowinek technologicznych.

Zobacz inne wpisy tego autora »

Komentarze: