Umorzenie kredytu bankowego – czy jest możliwe?

Umorzenie kredytu bankowego jest możliwe, ale zdarza się tylko w wyjątkowych przypadkach. Zazwyczaj banki godzą się na anulowanie części lub całości długu, gdy kredytobiorca trwale stracił zdolność do spłaty rat kredytowych np. z powodu utraty zdrowia. Sprawdź, kiedy faktycznie możliwe jest umorzenie kredytu i jak się o nie starać w przypadku problemów ze spłatą zobowiązania.

Czym jest umorzenie kredytu bankowego?

Umorzenie kredytu bankowego jest to zwolnienie kredytobiorcy z obowiązku spłaty zobowiązania w części lub całości. Innymi słowy, bank anuluje kredyt lub jego część, przez co zobowiązanie kredytobiorcy ulega zmniejszeniu lub całkowicie wygasa.

Umorzenie długu bankowego może dotyczyć wszystkich lub jedynie poszczególnych składników kredytu, czyli:

• kapitału,
• naliczonych odsetek,
• odsetek za opóźnienie,
• kosztów windykacyjnych,
• innych opłat związanych z obsługą zadłużenia.

W każdym przypadku umorzenie kredytu oznacza rezygnację banku z dochodzenia swoich należności. Wskutek takiej decyzji bank ponosi zatem stratę finansową i dlatego godzi się na takie rozwiązanie tylko w wyjątkowych sytuacjach.

Umorzenie kredytu a przedawnienie długu – czy to to samo?

Umorzenie kredytu a przedawnienie długu to nie jest to samo, pomimo że w obu przypadkach kredytobiorca nie musi już spłacać zobowiązania wobec banku. Zobacz, jakie są najważniejsze różnice między tymi pojęciami prawnymi:

• umorzenie kredytu – jest to definitywne wygaśnięcie (anulowanie) zobowiązania, do którego dochodzi za zgodą banku lub wskutek orzeczenia sądowego;
• przedawnienie kredytu – jest to instytucja prawna, która powoduje, że choć dług nadal istnieje, bank nie może dochodzić jego spłaty przed sądem, jeśli kredytobiorca powoła się na zarzut przedawnienia.

Do umorzenia kredytu może dojść w dowolnym momencie trwania umowy i niemal zawsze jest to autonomiczna decyzja banku. Przedawnienie regulują natomiast przepisy kodeksu cywilnego. Zgodnie z nimi przedawnienie kredytu następuje po 3 latach od dnia wymagalności zobowiązania.

Czy możliwe jest umorzenie kredytu bankowego?

Umorzenie kredytu bankowego jest możliwe, ponieważ bank jako wierzyciel ma prawo zrezygnować z dochodzenia swoich roszczeń od dłużnika. Jest to jednak wyłącznie jego dobra wola, a nie obowiązek wynikający z przepisów np. Prawa bankowego. Innymi słowy, bank może zgodzić się na anulowanie długu, ale jednocześnie nie musi tego robić.

Istnieją pewne wyjątki, kiedy o anulowaniu długu kredytowego nie decyduje wyłącznie bank. Chodzi tutaj o takie przypadki jak:

• umorzenie kredytów z programów rządowych – o ich umorzeniu decydują odrębne przepisy i dotyczy to takich kredytów jak kredyt studencki, kredyt na studia medyczne, czy też pożyczka na rozpoczęcie działalności z BGK;
• umorzenie kredytu przez sąd – zazwyczaj dochodzi do niego wskutek upadłości konsumenckiej lub unieważnienia umowy kredytowej.

Decyzję o umorzeniu kredytu może podjąć też bank i robi to wówczas wyłącznie na podstawie wniosku kredytobiorcy. W praktyce podejmuje ją tylko w wyjątkowych sytuacjach – najczęściej z powodu trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy, która uniemożliwia bankowi odzyskanie swoich pieniędzy.

Kiedy można starać się o umorzenie kredytu w banku?

O umorzenie kredytu (w całości lub części) można starać się głównie w trudnych sytuacjach życiowych i losowych, które trwale uniemożliwiają spłatę zobowiązania. Bank może się bowiem zgodzić na anulowanie długu, gdy faktycznie nie będzie miał możliwości odzyskania swojej należności.

Zobacz, jakie są najczęstsze okoliczności, kiedy bank umarza kredyt:

• trwała utrata zdrowia kredytobiorcy – np. poważny wypadek, niepełnosprawność lub ciężka i przewlekła choroba, które wykluczają możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej;
• utrata majątku wskutek klęski żywiołowej – zwłaszcza gdy została zniszczona nieruchomość będąca zabezpieczeniem kredytu np. w wyniku powodzi lub pożaru;
• nieskuteczna egzekucja komornicza – oznacza ona dla banku brak możliwości odzyskania należności, najczęściej z powodu braku dochodów i majątku;
• śmierć kredytobiorcy – jeśli zmarły nie posiadał ubezpieczenia na życie, a spadkobiercy znajdują się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej lub całkowicie zrzekli się spadku;
• ugoda z kredytobiorcą – jeśli np. w zamian za umorzenie części odsetek kredytobiorca jest skłonny spłacić część zadłużenia.

Tak naprawdę nie istnieje zamknięty katalog okoliczności, w których bank może umorzyć kredyt. Zazwyczaj decyduje o tym indywidualna ocena sytuacji finansowej, majątkowej i życiowej kredytobiorcy.

Naszym okiem

Umorzenie kredytu nie jest standardową usługą bankową, o którą możesz wnioskować jak np. o wakacje kredytowe. To nadzwyczajna forma zakończenia lub ograniczenia zobowiązania, którą banki stosują wyłącznie w wyjątkowych i uzasadnionych przypadkach.

Izabela Stachura ekspert finansowy rankomat.pl

Jakie kredyty bankowe można umorzyć?

W zasadzie każdy rodzaj kredytu może zostać umorzony. Decyzja w tym zakresie zależy jednak wyłącznie od banku oraz jego wewnętrznych procedur. Od rodzaju kredytu zależy też sposób jego umorzenia:

• kredyt gotówkowy  – ze względu na niską kwotę zobowiązania bankom czasami bardziej opłaca się anulować dług, niż dochodzić swoich roszczeń w kosztownym postępowaniu windykacyjnym. Najczęściej jednak dochodzi do umorzenia wyłącznie odsetek lub co najwyżej części kapitału w ramach ugody;
• kredyt hipoteczny – ze względu na solidne zabezpieczenie na nieruchomości banki mają więcej możliwości odzyskania swojej należności, dlatego niechętnie godzą się na umorzenie kredytu hipotecznego. Częściej proponują kredytobiorcy alternatywne rozwiązania np. restrukturyzację kredytu, karencję w spłacie kapitału, czy też samodzielną sprzedaż nieruchomości i wcześniejszą spłatę kredytu;
• kredyt firmowy – w tym przypadku również częściej banki proponują przedsiębiorcom restrukturyzację zadłużenia niż umorzenie kredytu. Decyzja zależy jednak od sytuacji finansowej firmy i perspektyw na odzyskanie należności.

Analogicznie możesz wnioskować o umorzenie innych zobowiązań np. kredytu konsolidacyjnego, kredytu samochodowego, czy też zadłużenia na karcie kredytowej. W każdym przypadku nie masz jednak gwarancji, że bank zgodzi się na anulowanie długu.

Jakie są zasady umorzenia kredytów z programów rządowych?

Umorzenie kredytów z programów rządowych odbywa się na innych zasadach, ponieważ regulują je odrębne przepisy. Zobacz, na czym one polegają na przykładzie kredytów dla studentów.

Umorzenie kredytu studenckiego

Zgodnie z przepisami umorzenie kredytu studenckiego jest możliwe na wniosek kredytobiorcy między innymi w przypadku:

• trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań – kredyt może być umorzony w całości (100%);
• trudnej sytuacji materialnej kredytobiorcy oraz członków jego rodziny, jeśli jest ona udokumentowana przez ośrodek pomocy społecznej lub wynika ze zdarzenia losowego (np. choroby lub szkody spowodowanej przez klęskę żywiołową) – możliwe częściowe umorzenie;
• śmierci kredytobiorcy – kredyt może być umorzony częściowo lub całkowicie;
• osiągnięcia dobrych wyników w nauce – jeśli kredytobiorca znajdzie się w grupie najlepszych absolwentów, może wnioskować o umorzenie części kredytu (20, 35 lub 50% w zależności od wyników).

O całkowitym lub częściowym umorzeniu kredytu studenckiego decyduje nie bank, lecz Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego w drodze decyzji administracyjnej.

Umorzenie kredytu na studia medyczne

Kredyt na studia medyczne może być umorzony w części lub całości w sytuacjach precyzyjnie określonych w przepisach. Do najważniejszych z nich należą:

• szczególnie trudna sytuacja życiowa,
• trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań,
• wykonywanie zawodu lekarza na terytorium RP w publicznym systemie ochronie zdrowia przez 10 lat w okresie 12 kolejnych lat liczonych od dnia ukończenia studiów oraz uzyskanie w tym czasie tytułu specjalisty w dziedzinie medycyny uznanej za priorytetową (np. chirurgia dziecięca, anestezjologia, geriatria, psychiatria lub onkologia kliniczna).

O umorzeniu kredytu na studia medyczne decyduje Minister Zdrowia i robi to na wniosek kredytobiorcy.

Jak wnioskować o umorzenie kredytu bankowego?

Aby wnioskować o umorzenie kredytu bankowego, należy złożyć w banku formalne pismo w tej sprawie. Polega to na wypełnieniu gotowego formularza lub napisaniu wniosku samodzielnie. Gotowy formularz, w którym można ubiegać się o umorzenie kredytu, zazwyczaj jest wnioskiem o restrukturyzację zadłużenia lub wnioskiem o ugodę.

Wniosek o umorzenie kredytu bankowego powinien zawierać następujące informacje:

• dane kredytobiorcy;
• numer umowy kredytowej;
• sprecyzowany wniosek o umorzenie kredytu w części lub całości – np. wniosek o umorzenie odsetek, określonej kwoty kapitału lub całego zobowiązania;
• uzasadnienie prośby – czyli opis sytuacji życiowej, która uniemożliwia spłatę zobowiązania;
• listę załączników – czyli dokumentów potwierdzających trudną sytuację np. zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej, o pobieraniu świadczeń lub o niezdolności do pracy;
• miejsce i datę sporządzenia pisma,
• własnoręczny podpis.

Pismo z prośbą o umorzenie zobowiązania zazwyczaj należy dostarczyć do banku w tradycyjnej formie papierowej. Możesz go zatem zanieść osobiście do oddziału lub przesłać listem poleconym na adres korespondencyjny banku. Warto jednak sprawdzić, czy istnieje możliwość złożenia wniosku online np. w bankowości elektronicznej lub mailowo.

Czy od umorzenia kredytu trzeba zapłacić podatek?

Od umorzenia kredytu trzeba zapłacić podatek dochodowy PIT, ale tylko w niektórych sytuacjach, ponieważ przysługują ustawowe zwolnienia.

Zgodnie z przepisami umorzenie kredytu  bankowego skutkuje powstaniem przychodu z tzw. innych źródeł. Dzieje się tak dlatego, ponieważ kredytobiorca uzyskuje wymierną korzyść majątkową – nie musi zwracać części długu. Taki przychód opodatkowany jest podatkiem dochodowym PIT na zasadach ogólnych. Należy go zatem zapłacić w wysokości 12% lub 32% od umorzonej kwoty kredytu, w zależności od wysokości rocznych dochodów.

W praktyce rozliczenie podatku od umorzenia kredytu odbywa się zazwyczaj w następujący sposób:

• bank po umorzeniu kredytu wystawia kredytobiorcy informację PIT-11,
• kredytobiorca wykazuje kwotę z PIT-11 w swoim zeznaniu rocznym PIT-36 lub PIT-37 i następnie rozlicza podatek dochodowy od łącznej kwoty dochodów.

Czy można uniknąć podatku dochodowego od umorzenia kredytu?

Kredytobiorca może skorzystać ze zwolnienia z podatku dochodowego od umorzenia kredytu tylko w niektórych sytuacjach, na podstawie odrębnych przepisów. Do takich sytuacji należą m.in.:

• umorzenie kredytu frankowego – do 31 grudnia 2026 roku obowiązuje rozporządzenie Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. o zaniechaniu poboru podatku od kredytobiorców, którzy zaciągnęli kredyt hipoteczny na jedną inwestycję związaną z zaspokojeniem własnych potrzeb mieszkaniowych przed 15 stycznia 2015 roku;
• umorzenie długów wskutek upadłości konsumenckiej – zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 142 ustawy o PIT „wolne od podatku dochodowego są kwoty umorzonych zobowiązań niezwiązanych z pozarolniczą działalnością gospodarczą, jeżeli umorzenie zobowiązań związane jest z postępowaniem upadłościowym”;
• umorzenie kredytu studenckiego – wynika to z art. 21 ust. 1 pkt 61 ustawy o PIT, który przewiduje zwolnienie przedmiotowe z opodatkowania kwot umorzonych kredytów studenckich i kredytów na studia medyczne.

Jeśli nie możesz skorzystać ze zwolnienia, obowiązek odprowadzenia podatku dochodowego może okazać się dotkliwy dla portfela. Warto więc dokładnie obliczyć jego wysokość jeszcze przed złożeniem wniosku o umorzenie kredytu.

Co zrobić, jeśli bank odmówi umorzenia kredytu?

Jeśli bank odmówi umorzenia kredytu, warto spróbować innych sposobów na rozwiązanie problemów ze spłatą zobowiązania. Do najważniejszych z nich należą:

• restrukturyzacja kredytu – polega to na zmianie warunków umowy i spłaty kredytu za zgodą banku np. poprzez wydłużenie okresu kredytowania, obniżenie wysokości rat lub czasowe zawieszenie spłaty zobowiązania;
• zawarcie ugody z bankiem – dzięki temu możesz wynegocjować a bankiem np. wstrzymanie działań windykacyjnych i rozłożenie zaległości na raty;
• Fundusz Wsparcia Kredytobiorców – jeśli masz kredyt hipoteczny i problemy z jego spłatą z powodu utraty pracy i obniżenia dochodów, możesz ubiegać się o dopłaty do rat kredytowych do 3000 zł miesięcznie przez okres nawet 40 miesięcy;
• upadłość konsumencka – jest to radykalny sposób na rozwiązanie problemu trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań, który polega na sądowej procedurze oddłużania m.in. poprzez likwidację majątku i umorzeniu części długów.

Pamiętaj, że jeśli masz problemy ze spłatą rat kredytowych, to jak najszybciej podejmij rozmowy z bankiem na ten temat. Nawet jeżeli bank nie zgodzi się na umorzenie kredytu, to na pewno zaproponuje Ci inne formy pomocy np. zmianę warunków spłaty lub restrukturyzację zadłużenia.

Katarzyna Zuba

Redaktor

redakcja@rankomat.pl

Z wykształcenia jestem ekonomistką, a zawodowo od ponad dziesięciu lat zajmuję się tworzeniem dla portali internetowych treści o tematyce z zakresu finansów, bankowości, prawa i biznesu. W swoich artykułach dzielę się z czytelnikami swoją wiedzą zdobytą podczas studiów, ale też praktycznym doświadczeniem wynikającym z wieloletniej pracy w branży finansowej. Prywatnie jestem miłośniczką kotów, pieszych wędrówek, jazdy na rowerze oraz nowinek technologicznych.

Zobacz inne wpisy tego autora »

Komentarze: