Umowa pożyczki powinna zawierać przede wszystkim datę i miejsce jej podpisania, dane obu stron umowy, opis przedmiotu lub kwotę pożyczki, a także termin i warunki jej zwrotu przez pożyczkobiorcę. W dokumencie można też zamieścić dodatkowe zapisy np. dotyczące oprocentowania pożyczki oraz zabezpieczenia. Sprawdź, co powinna zawierać umowa pożyczki i jak ją napisać, aby jej treść była zgodna z prawem i jednocześnie dobrze zabezpieczała interesy pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy.
Najważniejsze informacje
- Umowa pożyczki jest uregulowana w przepisach Kodeksu cywilnego. Przepisy te odnoszą się do wszystkich umów pożyczek, a więc regulują także zasady zawierania umowy pożyczki prywatnej np. z członkiem rodziny lub znajomym.
- W świetle przepisów w umowie pożyczki muszą znaleźć się co najmniej następujące informacje: dane pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy, opis przedmiotu pożyczki, zobowiązanie pożyczkodawcy do przeniesienia własności pieniędzy lub rzeczy na pożyczkobiorcę oraz zobowiązanie pożyczkobiorcy do ich zwrotu.
- Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej umowa pożyczki może też zawierać dodatkowe postanowienia. Mogą być to na przykład zapisy określające wysokość odsetek i kosztów pozaodsetkowych, formy zabezpieczenia, czy też konsekwencje opóźnienia w zwrocie pożyczki.
- 1. Czym jest umowa pożyczki?
- 2. Czy umowa pożyczki musi być zawarta na piśmie?
- 3. Co powinna zawierać umowa pożyczki? Najważniejsze elementy
- 4. Jakie dodatkowe zapisy można zamieścić w umowie pożyczki?
- 4.1. Zabezpieczenie zwrotu pożyczki
- 4.2. Konsekwencje opóźnienia w spłacie pożyczki
- 4.3. Zasady zwrotu pożyczki przed terminem
- 4.4. Warunki wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy
- 5. Jakie koszty może uwzględniać umowa pożyczki?
- 6. Jak napisać umowę pożyczki prywatnej? Wzór
- 7. O czym jeszcze pamiętać przy sporządzaniu umowy pożyczki?
Czym jest umowa pożyczki?
Umowa pożyczki jest to umowa, w której pożyczkodawca zobowiązuje się do przekazania pożyczkobiorcy na własność określonej co do gatunku rzeczy lub sumy pieniędzy, a pożyczkobiorca zobowiązuje się do jej zwrotu.
Definicja umowy pożyczki oraz zasady jej zawierania znajdują się w ustawie Kodeks cywilny (art. 720-724). Jest to więc umowa nazwana i dokładnie uregulowana w przepisach. Na podstawie tych przepisów możemy wyróżnić kluczowe cechy, jakimi charakteryzuje się umowa pożyczki:
- zawierana jest przez dwie strony – dającego pożyczkę (pożyczkodawcę) i biorącego pożyczkę (pożyczkobiorcę);
- ma konsensualny charakter – do zawarcia umowy potrzebna jest zgodna wola obu stron;
- jej przedmiotem mogą być pieniądze lub rzeczy – pożyczyć można określoną sumę pieniędzy lub rzecz oznaczoną co do gatunku;
- przenosi prawo własności do rzeczy lub pieniędzy – pożyczkodawca przekazuje pożyczkobiorcy na własność przedmiot pożyczki na określony czas, co oznacza, że pożyczkobiorca może nim swobodnie rozporządzać;
- może być odpłatna lub nieodpłatna – pożyczkodawca ma prawo żądać od pożyczkobiorcy odsetek i kosztów pozaodsetkowych za udzielenie pożyczki, ale nie ma takiego obowiązku.
Stronami umowy mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i prawne. Na podstawie Kodeksu cywilnego mogą zatem sobie udzielać pożyczek także osoby prywatne np. znajomi lub członkowie rodziny. Pożyczkę możesz też zaciągnąć w banku lub instytucji pożyczkowej. W takim przypadku przy zawieraniu umowy zastosowanie będą miały dodatkowe przepisy np. ustawy Prawo bankowe oraz ustawy o kredycie konsumenckim.
Co mówi prawo?
Czy umowa pożyczki musi być zawarta na piśmie?
Według Kodeksu cywilnego jedynie umowa pożyczki powyżej 1000 zł wymaga zachowania formy dokumentowej, czyli na przykład formy pisemnej. To oznacza, że przy mniejszej pożyczce np. od rodziny umowę możecie zawrzeć ustnie. Przy wyższej kwocie formą dokumentową umowy może być natomiast między innymi:
- umowa pisemna na papierze,
- wiadomość e-mail lub SMS,
- uzgodnienia telefoniczne utrwalone na nośniku danych,
- skany umowy np. w formacie PDF.
Przepisy dopuszczają więc dość dużą dowolność w sposobie sporządzenia umowy pożyczki, a forma pisemna nie warunkuje jej ważności. Pomimo tego umowę warto zawrzeć na piśmie dla celów dowodowych, zwłaszcza gdy jest to umowa pożyczki prywatnej między obcymi osobami. Dzięki pisemnej formie łatwiej będzie Ci dochodzić swoich roszczeń w sądzie np. w przypadku braku spłaty zobowiązania lub innego sporu z drugą stroną umowy.
Spróbuj tego
Co powinna zawierać umowa pożyczki? Najważniejsze elementy
Umowa pożyczki powinna zawierać informacje pozwalające precyzyjnie określić strony kontraktu, przedmiot lub kwotę pożyczki oraz warunki jej udzielenia. Z punktu widzenia przepisów niezbędnymi elementami umowy powinny być także sformułowane zobowiązania obu stron. Chodzi tu o zobowiązanie pożyczkodawcy do przeniesienia własności pieniędzy lub rzeczy na pożyczkobiorcę oraz zobowiązanie pożyczkobiorcy do ich zwrotu.
Kodeks cywilny nie narzuca schematu umowy pożyczki, ale aby taki dokument miał moc prawną i dowodową, powinien zawierać co najmniej następujące elementy:
- datę i miejsce zawarcia umowy;
- oznaczenie stron umowy – jeśli stronami są osoby prywatne, to należy wpisać co najmniej imiona i nazwiska, adresy zamieszkania i numery PESEL pożyczkodawcy oraz pożyczkobiorcy;
- określenie przedmiotu pożyczki – czyli opis rzeczy lub suma pożyczonych pieniędzy;
- zobowiązanie pożyczkodawcy – do przeniesienia własności przedmiotu pożyczki na pożyczkobiorcę;
- zobowiązanie pożyczkobiorcy – do zwrotu przedmiotu pożyczki;
- sposób i termin przekazania pożyczki – np. przekazanie środków w gotówce lub na konto bankowe pożyczkobiorcy w dniu podpisania umowy;
- zasady i termin zwrotu pożyczki – np. zwrot jednorazowy lub w ratach w określonych terminach;
- odpłatność pożyczki – należy wskazać, czy pożyczka jest darmowa, czy wiąże się z kosztami. W przypadku odpłatności trzeba precyzyjnie określić koszty np. wysokość oprocentowania i prowizji;
- podpisy stron – umowę powinny podpisać obie strony, czyli pożyczkodawca i pożyczkobiorca.
Umowa zawierająca powyższe elementy reguluje najważniejsze warunki pożyczki. Można ją jednak uzupełnić o dodatkowe zapisy, ponieważ taka możliwość wynika z zasady swobody umów uregulowanej w Kodeksie cywilnym (art. 353).
Uwaga!
Jakie dodatkowe zapisy można zamieścić w umowie pożyczki?
W umowie pożyczki można zamieścić przede wszystkim postanowienia, które doprecyzują warunki pożyczenia rzeczy lub pieniędzy oraz będą dodatkowo chroniły interesy obu stron. Mogą być to przykład zapisy dotyczące zabezpieczenia zwrotu pożyczki, skutków opóźnienia, czy też możliwości wypowiedzenia umowy. Dodatkowe warunki umowy strony mogą w dowolny sposób ustalić między sobą, ale muszą być one zgodne z przepisami Kodeksu cywilnego.
Zabezpieczenie zwrotu pożyczki
Zabezpieczenie zwrotu pożyczki ma za zadanie ułatwić pożyczkodawcy odzyskanie należności w sytuacji, gdy pożyczkobiorca nie wywiąże się ze swojego zobowiązania w terminie. Takim zabezpieczeniem może być między innymi:
- poręczenie osoby trzeciej,
- weksel,
- zastaw zwykły lub rejestrowy,
- hipoteka na nieruchomości,
- oświadczenie pożyczkobiorcy o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.
Zgodnie z Kodeksem cywilnym sposób zabezpieczenia zwrotu pożyczki należy określić w umowie. Zapis ten powinien również wskazywać rzecz lub prawo majątkowe będące przedmiotem zabezpieczenia oraz jego wartość.
Konsekwencje opóźnienia w spłacie pożyczki
W umowie pożyczki mogą być określone konsekwencje niewywiązania się przez pożyczkobiorcę z terminu spłaty zobowiązania. Taką konsekwencją może być przede wszystkim naliczenie odsetek za opóźnienie. Ich wysokość pożyczkodawca może określić samodzielnie, ale powinien to zrobić z uwzględnieniem przepisów Kodeksu cywilnego.
W świetle przepisów maksymalne odsetki za opóźnienie nie mogą w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie. „Zwykłe” odsetki za opóźnienie oblicza się natomiast jako sumę stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych.
Zasady zwrotu pożyczki przed terminem
W przypadku pożyczki z banku lub firmy pożyczkowej konsument ma zapewnione ustawowe prawo do wcześniejszej spłaty zobowiązania. Przy pożyczce prywatnej możliwość jej zwrotu przed terminem zależy od ustaleń między stronami, dlatego kwestię tę powinna regulować umowa.
Kodeks cywilny reguluje jednak zasady rozliczenia kosztów pożyczki w przypadku jej zwrotu przed terminem. W takiej sytuacji pożyczkodawca nie może żądać od pożyczkobiorcy odsetek za okres, o jaki została skrócona umowa. Powinien również proporcjonalnie za ten okres obniżyć koszty pozaodsetkowe pożyczki.
Warunki wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy
Kodeks cywilny przewiduje jedynie możliwość odstąpienia od umowy przez pożyczkodawcę, jeżeli zwrot pożyczki jest wątpliwy z powodu złego stanu majątkowego pożyczkobiorcy. Pożyczkodawca może jednak skorzystać z tej możliwości tylko wtedy, gdy w momencie zawierania umowy nie wiedział o złej sytuacji finansowej drugiej strony.
W umowie pożyczki można jednak umieścić zapis, który umożliwi wypowiedzenie umowy w innych sytuacjach i to zarówno przez pożyczkodawcę, jak i pożyczkobiorcę. Dzięki temu obie strony zyskają możliwość wycofania się z umowy np.:
- przez pożyczkodawcę – w przypadku braku spłaty określonej liczby rat,
- przez pożyczkobiorcę – w przypadku rezygnacji z finansowania lub innego powodu.
Zapis dotyczący wypowiedzenia umowy pożyczki może precyzyjnie określać przypadki, w których każda ze stron może wycofać się z umowy. Powinien też określać okres wypowiedzenia oraz jego skutki np. w kwestii rozliczenia kosztów pożyczki.
Jakie koszty może uwzględniać umowa pożyczki?
Umowa pożyczki może uwzględniać odsetki oraz koszty pozaodsetkowe. Powinny być one wówczas precyzyjnie określone pod względem rodzaju oraz wysokości, a także mieścić się w limitach określonych w przepisach Kodeksu cywilnego.
Zobacz, jakie koszty może uwzględniać umowa pożyczki według Kodeksu cywilnego:
- odsetki – ich wysokość wyznacza oprocentowanie pożyczki;
- marże, prowizje i inne opłaty – związane z przygotowaniem umowy, udzieleniem pożyczki lub jej obsługą;
- opłaty związane z odroczeniem terminu spłaty pożyczki;
- opłaty za opóźnienie w spłacie pożyczki;
- koszty usług dodatkowych – np. ubezpieczenia lub ustanowienia zabezpieczenia.
Pamiętaj, że zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego odsetki od pożyczki nie mogą być wyższe niż dwukrotność odsetek ustawowych. Z kolei koszty pozaodsetkowe (marże, prowizje i pozostałe opłaty) nie mogą przekroczyć 25% całkowitej kwoty pożyczki w całym okresie spłaty oraz limitu dziennego wyliczanego specjalnym wzorem.
Pożyczka może być odpłatna lub nieodpłatna, a o jej odpłatności decyduje w praktyce pożyczkodawca. Najczęściej nieodpłatna jest pożyczka w rodzinie lub od znajomego. Z kolei z bardzo wysokimi kosztami wiążą się zazwyczaj pożyczki z ogłoszenia oferowane przez tzw. prywatnych inwestorów. Przy korzystaniu z takich ofert warto więc dokładnie sprawdzić zapisy umowy pożyczki, czy przewidziane w nich koszty mieszczą się w ustawowych limitach.
Jak napisać umowę pożyczki prywatnej? Wzór
Umowę pożyczki prywatnej najlepiej sporządzić na piśmie w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron. Umowa nie musi być rozbudowana, jednak warto zadbać o to, by zawierała wszystkie kluczowe zapisy określające strony umowy, kwotę pożyczki oraz zasady jej spłaty.
Poniżej zobaczysz prosty wzór umowy pożyczki prywatnej, który możesz wykorzystać do sporządzenia własnej umowy.
Jeśli interesuje Cię umowa pożyczki w rodzinie bez odsetek, wzór dokumentu wystarczy odpowiednio skorygować, poprzez usunięcie paragrafów dotyczących odsetek kapitałowych i odsetek za opóźnienie. Szablon możesz również rozbudować o dodatkowe postanowienia dotyczące np. zabezpieczenia zwrotu pożyczki lub możliwości wypowiedzenia umowy.
O czym jeszcze pamiętać przy sporządzaniu umowy pożyczki?
Przy sporządzaniu umowy pożyczki warto pamiętać, aby zadbać o odpowiednie udokumentowanie przekazania i zwrotu pożyczki, a także o odprowadzeniu podatku. W przypadku pożyczki pieniężnej przekazanie pożyczkobiorcy pieniędzy, a potem ich zwrot do pożyczkodawcy najlepiej udokumentować przelewem bankowym. Możliwe jest również udzielenie i zwrócenie pożyczki w gotówce. W takiej sytuacji pamiętaj, aby za każdym razem sporządzić pisemne pokwitowanie przekazania środków.
Umowa pożyczki prywatnej podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych PCC. Podatek od pożyczki wynosi 0,5% pożyczonej kwoty pieniędzy i powinien odprowadzić go pożyczkobiorca w ciągu 14 dni od zawarcia umowy. Zwolnieniu z opodatkowania podlegają jednak pożyczki do 1000 zł oraz pożyczki od najbliższej rodziny do kwoty 36 120 zł. Limit 36 120 zł dotyczy łącznej kwoty pożyczek otrzymanych od jednej osoby w ciągu 5 lat.
FAQ
Kiedy umowa pożyczki jest nieważna?
Umowa pożyczki jest nieważna wtedy, gdy została zawarta nieświadomie lub w stanie wyłączającym swobodne podjęcie decyzji (np. pod wpływem alkoholu) oraz gdy jej stroną jest osoba niemająca zdolności do czynności prawnych. Przesłanką nieważności umowy jest również jej niezgodność z przepisami Kodeksu cywilnego lub zasadami współżycia społecznego.
Czy można zawrzeć umowę pożyczki bez odsetek?
Tak, można zawrzeć umowę pożyczki bez odsetek. Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują jedynie prawo do naliczenia odsetek i kosztów pozaodsetkowych, czyli pożyczkodawca nie musi z niego korzystać. Strony umowy mogą więc ustalić, że pożyczka jest nieodpłatna i pożyczkobiorca zwróci taką samą kwotę, jaką otrzymał.
Czy umowa pożyczki bez notariusza jest ważna?
Tak, umowa pożyczki bez notariusza jest ważna. Kodeks cywilny nie wymaga zawierania jej w formie aktu notarialnego, a jedynie w formie dokumentowej, gdy pożyczka przekracza 1000 zł. Wizyta u notariusza może być jednak konieczna przy ustanawianiu niektórych rodzajów zabezpieczeń zwrotu pożyczki np. w formie hipoteki lub oświadczenia o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.
Źródła
Ustawa Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19640160093
Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych, Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20000860959
