Zabezpieczenie kredytu – czym jest i jaką przyjmuje formę?

Zabezpieczenie kredytu jest to rodzaj gwarancji, która ułatwia bankowi dochodzenie swoich roszczeń, gdy kredytobiorca nie spłaci zobowiązania. Formą zabezpieczenia kredytu może być hipoteka, poręczenie, zastaw lub weksel, a także inne rodzaje zabezpieczeń rzeczowych i osobistych. Sprawdź, na czym polega zabezpieczenie kredytu i co możesz dzięki niemu zyskać przy ubieganiu się o finansowanie.

Zabezpieczenie kredytu zwykle jest obowiązkowe przy zaciąganiu zobowiązania w wysokiej kwocie np. kredytu hipotecznego. Poprzez ustanowienie zabezpieczenia spłaty kredytu możesz jednak także zwiększyć swoje szanse na finansowanie przy niższej zdolności kredytowej lub otrzymać je na korzystniejszych warunkach.

Co to jest zabezpieczenie kredytu?

Zabezpieczenie kredytu jest to mechanizm, który chroni bank na wypadek, gdy kredytobiorca nie będzie w stanie spłacić zobowiązania. Mechanizm ten działa w taki sposób, że bank zyskuje dodatkową możliwość odzyskania swoich pieniędzy właśnie z zabezpieczenia. Zobacz, na czym to polega na przykładach:

• jeśli zabezpieczeniem kredytu jest hipoteka – bank może wyegzekwować swoją należność poprzez sprzedaż nieruchomości należącej do kredytobiorcy;
• jeśli zabezpieczeniem jest poręczenie – bank może domagać się spłaty zobowiązania od poręczyciela, czyli zupełnie innej osoby.

Podstawową funkcją zabezpieczenia kredytu jest ochrona banku oraz zmniejszenie jego ryzyka związanego z udzieleniem finansowania. Od oceny takiego ryzyka zależy zatem, czy bank będzie wymagał od Ciebie ustanowienia zabezpieczenia spłaty kredytu oraz w jakiej będzie ono formie.

Dlaczego bank wymaga zabezpieczenia kredytu?

Bank wymaga zabezpieczenia kredytu w sytuacji, gdy jego udzielenie kredytobiorcy wiąże się dla niego z podwyższonym ryzykiem. Powodem tego może być natomiast:

• wysoka kwota zobowiązania – z tego względu banki standardowo wymagają zabezpieczenia kredytu hipotecznego;
• długi okres spłaty kredytu – im jest on dłuższy, tym istnieje większe ryzyko różnych zdarzeń losowych utrudniających spłatę zobowiązania np. utrata pracy lub śmierć kredytobiorcy;
• niska zdolność kredytowa – jej przyczyną może być np. niestabilne zatrudnienie lub zbyt małe dochody;
• niska wiarygodność kredytowa – bank może ją tak ocenić ze względu na brak historii kredytowej w BIK lub opóźnienia w spłacie zobowiązań w przeszłości;
• inne czynniki – np. zaawansowany lub bardzo młody wiek kredytobiorcy, czy też wykonywanie zawodu obarczonego wyższym ryzykiem utraty pracy.

Zabezpieczenie kredytu pełni także funkcję prewencyjną, ponieważ motywuje kredytobiorcę do spłaty zobowiązania. Dzieje się tak zwłaszcza w przypadku ustanowienia zabezpieczenia na nieruchomości lub innym składniku majątku, gdyż brak spłaty kredytu może skutkować jego utratą.

Jakie są formy zabezpieczenia kredytu?

Istnieje wiele form zabezpieczenia kredytu i dzielą się one na dwa podstawowe rodzaje:

• zabezpieczenia rzeczowe – ustanawiane są one na konkretnych składnikach majątku, czyli nieruchomościach lub ruchomościach;
• zabezpieczenia osobiste – nie wiążą się one z konkretnym składnikiem aktywów, lecz osobą, która odpowiada za spłatę zobowiązania kredytowego całym swoim majątkiem.

O tym, jakie formy zabezpieczenia kredytu mogą stosować banku, decydują przepisy. Zgodnie z art. 93 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w celu zabezpieczenia swoich wierzytelności bank może żądać zabezpieczenia przewidzianego w Kodeksie cywilnym i prawie wekslowym oraz zwyczajami przyjętymi w obrocie krajowym i zagranicznym.

Czym są rzeczowe zabezpieczenia kredytu?

Rzeczowe zabezpieczenia kredytu umożliwiają bankowi dochodzenie swoich roszczeń bezpośrednio ze składników majątku, należących do kredytobiorcy lub osoby trzeciej. Przedmiotem zabezpieczenia mogą być tutaj nieruchomości (np. dom, mieszkanie, działka) lub ruchomości (np. samochód, maszyny, czy też środki pieniężne).

Najważniejsze rodzaje zabezpieczeń rzeczowych kredytu:

• hipoteka – jest to ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości, które ustanawiane jest na rzecz banku poprzez wpisanie hipoteki do księgi wieczystej. Na podstawie hipoteki bank zyskuje pierwszeństwo do dochodzenia roszczeń z nieruchomości, czyli może ją sprzedać w celu odzyskania pieniędzy z kredytu i to nawet wtedy, jeśli nieruchomość ta zmieni właściciela;
• zastaw zwykły – zabezpieczenie to polega na ustanowieniu zastawu na rzeczy ruchomej np. samochodzie lub maszynach. W ramach zastawu kredytobiorca oddaje rzecz na przechowanie bankowi lub osobie trzeciej do czasu spłaty zobowiązania. Jeśli nie spłaci długu – zastawiona rzecz może być sprzedana;
• zastaw rejestrowy – od zastawu zwykłego różni się tym, że zostaje on zgłoszony do rejestru zastawów, a kredytobiorca nie musi przekazywać do banku zastawionej rzeczy, lecz może z niej cały czas korzystać;
• przewłaszczenie na zabezpieczenie – to zabezpieczenie rzeczowe polega na tym, że kredytobiorca przenosi prawo własności przedmiotu (np. samochodu, maszyn, towaru) na bank do momentu spłaty kredytu, jednak zazwyczaj zachowuje możliwość jego użytkowania. Po uregulowaniu zobowiązania prawo własności wraca do kredytobiorcy;
• kaucja – polega na wpłaceniu przez kredytobiorcę określonej kwoty na specjalny rachunek, z którego bank może zaspokoić swoje roszczenia, jeśli kredyt nie zostanie spłacony;
• blokada środków na rachunku bankowym – w przypadku tego zabezpieczenia bank blokuje określoną sumę pieniędzy na rachunku bankowym kredytobiorcy do momentu, aż ten nie spłaci zobowiązania;
• cesja praw z ubezpieczenia – poprzez umowę cesji kredytobiorca przenosi na bank prawo do odszkodowania z ubezpieczenia w razie wystąpienia określonego zdarzenia np. szkody na nieruchomości w przypadku zabezpieczenia kredytu hipotecznego.

Czym są osobiste zabezpieczenia kredytu?

Osobiste zabezpieczenie kredytu polega na tym, że bank zyskuje możliwość dochodzenia swoich roszczeń z całego majątku osobistego – należącego do kredytobiorcy lub do osoby trzeciej. Jeśli kredyt zabezpiecza osoba trzecia, to odpowiada za dług całym swoim majątkiem solidarnie z kredytobiorcą.

Najważniejsze rodzaje zabezpieczeń rzeczowych kredytu:

• weksel in blanco – zapewnia on bankowi możliwość odzyskania pieniędzy od wystawcy weksla na podstawie uproszczonej procedury sądowej; weksel in blanco najczęściej podpisuje sam kredytobiorca, a bank uzupełnia go odpowiednią kwotą należności w momencie wszczęcia procedury windykacyjnej;
• poręczenie cywilne – przy tym zabezpieczeniu osoba trzecia (poręczyciel, żyrant) zobowiązuje się do spłaty zobowiązania, jeśli nie zrobi tego kredytobiorca; poręczyciel odpowiada za dług solidarnie z kredytobiorcą, dlatego bank ma prawo dochodzić swoich roszczeń od nich obu;
• poręczenie wekslowe (awal) – polega ono na bezwarunkowym i solidarnym przejęciu przez poręczyciela odpowiedzialności za dług wekslowy, do którego spłaty zobowiązał się dłużnik wekslowy, czyli kredytobiorca;
• przystąpienie do długu przez osobę trzecią – w tym przypadku do umowy kredytowej przystępuje osoba trzecia, która przez to odpowiada za spłatę zobowiązania solidarnie z głównym kredytobiorcą;
• gwarancja bankowa – polega ona na zobowiązaniu się innego banku do spłaty kredytu, jeśli nie zrobi tego kredytobiorca; przykładem tego zabezpieczenia kredytu jest gwarancja Banku Gospodarstwa Krajowego udzielanego firmom np. gwarancja de minimis oraz gwarancja wkładu własnego BGK przy Rodzinnym Kredycie Mieszkaniowym;
• przelew wierzytelności na zabezpieczenie – jest to umowa, na podstawie której kredytobiorca przenosi na bank prawo do swoich należności od innych podmiotów, by bank mógł je wyegzekwować na poczet spłaty kredytu;
• pełnomocnictwo do dysponowania rachunkiem – kredytobiorca udziela bankowi pełnomocnictwa do określonych działań na swoim rachunku bankowym np. do pobrania zaległej raty.

Od czego zależy forma zabezpieczenia kredytu?

Forma zabezpieczenia kredytu zależy od oceny ryzyka kredytowego przez bank, na którą wpływa nie tylko sytuacja finansowa kredytobiorcy, ale także kwota kredytu, okres kredytowania oraz cel finansowania:

• rzeczowe zabezpieczenia kredytu – banki stosują głównie przy udzielaniu długoterminowych kredytów w bardzo wysokiej kwocie, które wiążą się z konkretną inwestycją i dużym ryzykiem. Z takimi zabezpieczeniami możesz się spotkać przy zaciąganiu kredytu mieszkaniowego, pożyczki hipotecznej, kredytu samochodowego, czy też kredytu inwestycyjnego na firmę;
• osobiste zabezpieczenia kredytu – banki stosują je zazwyczaj przy kredytach niezwiązanych z konkretną inwestycją np. kredycie gotówkowym i kredycie obrotowym dla firm. Takie zabezpieczenia często są też wykorzystywane jako zabezpieczenia dodatkowe przy innych kredytach obok zabezpieczeń rzeczowych.

W poniższej tabeli zobaczysz, jakie najczęściej formy zabezpieczenia kredytu są stosowane przez banki w przypadku kredytu hipotecznego, kredytu gotówkowego lub kredytu firmowego.

Czy zabezpieczenie kredytu jest obowiązkowe?

Zabezpieczenie kredytu może być obowiązkowe, co oznacza, że bank ma prawo uzależnić udzielenie Ci finansowania od ustanowienia zabezpieczenia. Tak się dzieje w przypadku kredytu hipotecznego, którego nie otrzymasz bez ustanowienia hipoteki na nieruchomości oraz wykupienia polisy ubezpieczeniowej. Obowiązek zabezpieczenia kredytu hipotecznego wynika tutaj wprost z art. 3 ustawy z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym:

Zabezpieczenie kredytu gotówkowego nie jest wymagane w świetle przepisów, ale bank ma prawo go zażądać, jeśli np. wnioskujesz o wysoką kwotę zobowiązania, a nie masz wystarczającej zdolności kredytowej. Wynika to z art. 70 ustawy Prawo bankowe, zgodnie z którym jednym z warunków udzielenia kredytu przy braku zdolności kredytowej jest właśnie „ustanowienie szczególnego sposobu zabezpieczenia spłaty kredytu”.

Czy warto zdecydować się na zabezpieczenie kredytu?

Na zabezpieczenie kredytu warto się zdecydować, zwłaszcza jeśli od jego ustanowienia zależy możliwość uzyskania finansowania. Poprzez zabezpieczenie spłaty kredytu możesz jednak liczyć na dodatkowe korzyści w postaci lepszych warunków umowy. Na pewno jednak warto też przemyśleć rodzaj zabezpieczenia, ponieważ niektóre jego formy wiążą się z ryzykiem, a nawet z dodatkowymi kosztami.

Zalety zabezpieczenia kredytu:

• większe szanse na kredyt (nawet przy niższej zdolności kredytowej),
• wyższa kwota kredytu,
• dłuższy okres kredytowania,
• niższa marża lub oprocentowanie.

Wady zabezpieczenia kredytu:

• koszty ustanowienia zabezpieczenia – np. koszt wpisania hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości, czy też koszt wykupienia ubezpieczenia;
• dodatkowe formalności – ustanowienie zabezpieczenia wydłuża procedurę ubiegania się o kredyt;
• ryzyko – przykładem jest ryzyko utraty majątku w przypadku zabezpieczenia rzeczowego.

Zabezpieczając kredyt, możesz też zyskać większe bezpieczeństwo finansowe. Taką ochronę zapewni Ci np. ubezpieczenie kredytu, dzięki któremu w przypadku nieszczęśliwych zdarzeń losowych to ubezpieczyciel pokryje Twoje zobowiązanie wobec banku.

Katarzyna Zuba

Redaktor

redakcja@rankomat.pl

Z wykształcenia jestem ekonomistką, a zawodowo od ponad dziesięciu lat zajmuję się tworzeniem dla portali internetowych treści o tematyce z zakresu finansów, bankowości, prawa i biznesu. W swoich artykułach dzielę się z czytelnikami swoją wiedzą zdobytą podczas studiów, ale też praktycznym doświadczeniem wynikającym z wieloletniej pracy w branży finansowej. Prywatnie jestem miłośniczką kotów, pieszych wędrówek, jazdy na rowerze oraz nowinek technologicznych.

Zobacz inne wpisy tego autora »

Komentarze: