Zasady bezpieczeństwa w górach. Dekalog wyjścia na szlak

Zaplanuj wyprawę oraz trasę

Planowanie zacznij od realnej oceny swojej kondycji i doświadczenia. Trasę dopasuj do najsłabszego uczestnika grupy, analizując nie tylko dystans, ale przede wszystkim sumę podejść oraz przewidywany czas przejścia, uwzględniając zapas na odpoczynek. Wykorzystaj mapy turystyczne, aplikacje GPS oraz relacje na blogach, aby dokładnie poznać stopień trudności szlaku i zidentyfikować punkty strategiczne, takie jak schroniska, które mogą stać się bezpiecznym schronieniem w razie załamania pogody.

Pamiętaj o dwóch złotych zasadach: czasie i elastyczności. Wyjście na szlak w okolicach południa znacząco ogranicza Twoje możliwości, dlatego planuj start rano, by uniknąć zmroku w trudnym terenie. Zawsze wyznaczaj trasy alternatywne, które pozwolą Ci bezpiecznie skrócić wycieczkę w sytuacjach awaryjnych lub przy nagłym spadku sił. Przed wyjazdem w wyższe partie gór warto również zadbać o formę fizyczną poprzez regularne spacery i treningi, co pozwoli Ci czerpać z wędrówki czystą przyjemność zamiast nadmiernego wysiłku.

Sprawdzaj pogodę i warunki na szlaku

Pogoda w górach to duża dynamika, która potrafi zmienić się w ciągu kilkunastu minut, dlatego korzystaj na bieżąco z dedykowanych prognoz górskich, a nie ogólnych serwisów pogodowych dla miast. Przed wyjściem oraz w trakcie wędrówki monitoruj komunikaty dotyczące realnych zagrożeń: nagłego spadku temperatury, silnego wiatru, oblodzeń czy – w okresie zimowym – stopnia zagrożenia lawinowego. Pamiętaj, że prognoza dla doliny nigdy nie odzwierciedla warunków panujących na graniach i szczytach.

Wiarygodnych informacji szukaj u źródła:

• Strony GOPR/TOPR: najbardziej aktualne komunikaty o warunkach na szlakach i ostrzeżenia pogodowe.

• Meteoblue.com: bardzo precyzyjne modele pogodowe dedykowane konkretnym wysokościom i masywom.

• Aplikacja Monitor Burz: pozwala na bieżąco śledzić przemieszczające się wyładowania atmosferyczne.

Jeśli zauważysz niepokojące sygnały, takie jak gwałtowne ciemnienie nieba lub nagły wzrost siły wiatru, nie wahaj się zawrócić – bezpieczeństwo jest ważniejsze niż zdobycie szczytu.

Postaw na odpowiedni ubiór

Ubiór „na cebulkę”, czyli warstwowy system odzieży, to gwarancja komfortu i bezpieczeństwa w zmiennych warunkach górskich. Pozwala on na błyskawiczne reagowanie na zmiany temperatury poprzez zakładanie lub zdejmowanie poszczególnych elementów: termoaktywnej bazy odprowadzającej wilgoć, warstwy izolacyjnej (np. polaru) oraz zewnętrznej ochrony przed wiatrem i deszczem. Taki system zapobiega zarówno wychłodzeniu, jak i przegrzaniu organizmu, a te aspekty są najważniejsze dla zachowania sił podczas długiej wędrówki.

Najważniejszym elementem Twojego wyposażenia są jednak buty trekkingowe. Muszą być one wyposażone w przyczepną, profilowaną podeszwę, która zapewni stabilność na śliskim lub sypkim podłożu, oraz konstrukcję stabilizującą staw skokowy, co minimalizuje ryzyko bolesnych skręceń. Pamiętaj, że nawet najlepiej dobrany ubiór powinien być uzupełniony o odpowiednio spakowany plecak z apteczką, latarką czołówką i mapą, które stanowią niezbędne wsparcie dla Twojego bezpieczeństwa na szlaku.

Spakuj apteczkę i niezbędne akcesoria

Dobrze wyposażona apteczka i podstawowe akcesoria pozwalają na natychmiastowe opatrzenie drobnych urazów oraz zabezpieczenie organizmu przed ekstremalnym wychłodzeniem. W górach, gdzie zasięg telefoniczny bywa zawodny, a bateria w smartfonie szybko się rozładowuje, tradycyjne narzędzia nawigacyjne stają się gwarancją bezpiecznego powrotu do domu.

Niezbędne wyposażenie apteczki górskiej:

• Środki opatrunkowe: plastry z opatrunkiem, plastry na pęcherze, opaska elastyczna (bandaż), gazy jałowe.

• Dezynfekcja: woda utleniona w żelu lub gaziki nasączone alkoholem.

• Folia życia (NRC): metaliczna płachta chroniąca przed wychłodzeniem lub przegrzaniem.

• Leki: środki przeciwbólowe, przeciwzapalne oraz leki przyjmowane na stałe.

• Rękawiczki jednorazowe: niezbędne do bezpiecznego udzielenia pomocy.

Podstawowe akcesoria w Twoim plecaku:

• Latarka (najlepiej czołówka): z zapasowym zestawem baterii – niezbędna, gdy wędrówka się przedłuży.

• Nawigacja tradycyjna: papierowa mapa i kompas, które nie wymagają zasilania.

• Powerbank: zewnętrzne źródło energii do telefonu z naładowaną aplikacją "Ratunek".

• Prowiant i woda: wysokokaloryczne przekąski (orzechy, batony energetyczne) oraz minimum 1,5 litra płynów.

• Gwizdek: najprostsze narzędzie do wzywania pomocy w gęstej mgle.

Przestrzegaj zasad bezpiecznego poruszania się po szlaku

Góry bywają nieprzewidywalne, dlatego korzystaj wyłącznie z oznakowanych tras. Wielu turystów ulega pokusie „skracania drogi” lub eksploracji nieoznakowanych ścieżek. Warto jednak wiedzieć, że oficjalne szlaki (oznaczone kolorami: czerwonym, niebieskim, zielonym, żółtym lub czarnym) nie są wyznaczane przypadkowo:

• Omijanie pułapek terenowych: Szlaki prowadzą przez miejsca sprawdzone pod kątem stabilności podłoża. Schodząc z nich, ryzykujesz trafienie na ukryte szczeliny lub tereny o dużym nachyleniu, które z góry mogą wydawać się bezpieczne, a w rzeczywistości kończą się urwiskiem.

• Ochrona przyrody i... siebie: Pozostając na trasie, nie tylko chronisz rzadkie gatunki roślin, ale też unikasz przypadkowego spotkania z dzikimi zwierzętami w ich naturalnych ostojach.

• Łatwiejsza pomoc: W razie wypadku służby ratunkowe (GOPR/TOPR) w pierwszej kolejności sprawdzają wyznaczone szlaki. Odnalezienie osoby poza trasą jest znacznie trudniejsze i trwa o wiele dłużej.

Weryfikuj swoje położenie z ograniczonym zaufaniem do smartfona

W dobie smartfonów nawigacja wydaje się prosta, ale w górach warto stosować zasadę ograniczonego zaufania do elektroniki.

• Mapa papierowa to fundament: Nie rozładowuje się, nie traci zasięgu i działa w każdej temperaturze. Naucz się orientować ją względem kierunków świata – tak, aby góry, które widzisz przed sobą, odpowiadały tym na rysunku.

• Aplikacje GPS (np. Mapa Turystyczna, Mapy.cz): To genialne narzędzia, które w czasie rzeczywistym pokazują Twoją lokalizację.

• Zasada 15 minut: Nawet jeśli czujesz się pewnie, spójrz na mapę przynajmniej raz na kwadrans. Pomoże Ci to wychwycić ewentualny błąd nawigacyjny w momencie, gdy łatwo jeszcze wrócić do ostatniego znanego punktu.

Warto wyrobić sobie nawyk regularnego porównywania mapy z tym, co widzisz wokół siebie. Sprawdzaj, czy mijane góry, doliny lub rozwidlenia dróg pasują do Twojej trasy. Jeśli od dłuższego czasu nie mijasz żadnych oznaczeń na drzewach czy skałach, zatrzymaj się – to pierwszy sygnał, że mogłeś zboczyć ze szlaku. Dobrym zwyczajem jest też zerkanie co jakiś czas za siebie. Teren wygląda zupełnie inaczej z drugiej strony, a zapamiętanie tych widoków ułatwi Ci bezpieczny powrót tą samą drogą, gdybyś musiał nagle zawrócić.

Odpowiednio reaguj w sytuacjach awaryjnych

Jeśli poczujesz, że straciłeś orientację, przede wszystkim zatrzymaj się i weź głęboki oddech. Najczęstszym błędem jest próba schodzenia „na oślep” w dół zbocza – w górach taka droga często prowadzi prosto nad urwiska lub w gęste, nieprzebyte zarośla.

Najbezpieczniejszą strategią jest próba powrotu tą samą drogą do ostatniego widzianego znaku na szlaku. Jeśli jednak nie jesteś w stanie go odnaleźć, nie ryzykuj dalszej wędrówki w nieznane. Zostań w miejscu, w którym jesteś, i wezwij pomoc, korzystając z numeru alarmowego 112 lub aplikacji „Ratunek”. Dzięki temu ratownicy będą mogli szybciej ustalić Twoją lokalizację.

źródło: rankomat.pl

Miej przy sobie ważne numery alarmowe

Zapisanie numerów ratunkowych w kontaktach to absolutna podstawa, ale warto wiedzieć o kilku rzeczach, które w krytycznym momencie mogą uratować sytuację. Wielu turystów nie zdaje sobie sprawy, jak działają połączenia alarmowe w trudnym terenie.

Co warto wiedzieć:

• Zasada „brak zasięgu” to nie zawsze koniec: Jeśli Twój telefon pokazuje brak kresek Twojego operatora, spróbuj mimo wszystko wybrać 112. Telefon automatycznie połączy się z siecią dowolnego innego operatora, który ma zasięg w danym miejscu. Jeśli to się nie uda – spróbuj wejść wyżej; sygnał radiowy lepiej rozchodzi się na graniach niż w głębokich dolinach.

• Kiedy dzwonić, a kiedy nie? Pomoc wzywamy w sytuacjach zagrożenia życia, zdrowia lub gdy obiektywne warunki (np. nagłe załamanie pogody, uraz, zabłądzenie po zmroku) uniemożliwiają nam bezpieczny powrót. Nie dzwoń do ratowników z powodu zwykłego zmęczenia czy lekkiego deszczu – oszczędzaj ich siły dla osób w realnym niebezpieczeństwie.

• Nie czekaj do 1% baterii: Jeśli czujesz, że sytuacja robi się poważna, wykonaj telefon, gdy masz jeszcze zapas energii. Rozmowa z dyspozytorem i próby namierzenia Twojej pozycji GPS mogą błyskawicznie wyczerpać energię baterii.

Jeśli całkowicie rozładuje się telefon, należy nadawać sygnały świetlne (np. błyskanie latarką) lub dźwiękowe (np. wołanie) powtarzane 6 razy na minutę (co 10 sekund) z minutą przerwy.

Zaleca się posiadanie w portfelu karty ICE - kartonika wielkości wizytówki, na którym będą znajdować się nasze dane, a także informacje o grupie krwi, przyjmowanych lekach oraz kontakt do osoby, którą należy powiadomić w razie wypadku.

Zachowaj pokorę wobec natury

Nigdy nie zakładaj, że Twoje doświadczenie lub nowoczesny sprzęt dają Ci przewagę nad naturą. W górach to pogoda i teren dyktują warunki, a Ty musisz się do nich bezwzględnie dostosować. Prawdziwym sukcesem wyprawy nie jest dotarcie do celu, ale bezpieczny powrót na dół. Nie lekceważ szlaku tylko dlatego, że wydaje się krótki lub łatwy. Wystarczy nagłe oblodzenie lub gęsta mgła, by spacerowa ścieżka stała się śmiertelną pułapką. Trzymaj się wyznaczonego planu i czasu. Lepiej wrócić do bazy wcześniej, niż zostać na szlaku po zachodzie słońca bez odpowiedniego przygotowania.

Zapamiętaj, że rezygnacja z wejścia na szczyt w obliczu zagrożenia to dowód najwyższej odpowiedzialności, a nie porażka.

Koniecznie pamiętaj o ubezpieczeniu w góry

Przede wszystkim dlatego, że wyprawy w góry to dość ryzykowna aktywność. Kontuzje, złamania, mniejsze i większe wypadki przytrafiają się nawet najbardziej doświadczonym turystom.

Ubezpieczenie na Słowację

Ubezpieczyciel	Zakres ubezpieczenia	Cena
	Koszty leczenia 250 000 zł Ratownictwo 250 000 zł Bagaż 2 000 zł Dodatkowo: NNW: 30 000 złOC: 200 000 złOC sportowe: 500 000 złSprzęt sportowy: 5 000 złSporty objęte polisą: 52Zdarzenia pod wpływem alkoholuCOVID-19	5,50 zł 1 os. / 1 dzień	5,50 zł 1 os. / 1 dzień Porównaj ceny
	Koszty leczenia 500 000 zł Ratownictwo 500 000 zł Bagaż 3 000 zł Dodatkowo: NNW: 50 000 złOC: 500 000 złOC sportowe: 500 000 złSprzęt sportowy: 1 500 złSporty objęte polisą: 114Zdarzenia pod wpływem alkoholuCOVID-19	8,70 zł 1 os. / 1 dzień	8,70 zł 1 os. / 1 dzień Porównaj ceny
	Koszty leczenia 633 797 zł Ratownictwo 633 797 zł Bagaż 2 112 zł Dodatkowo: NNW: 29 577 złOC: 316 899 złOC sportowe: 316 898 złSprzęt sportowy: 4 225 złSporty objęte polisą: 63Zdarzenia pod wpływem alkoholuCOVID-19	9,00 zł 1 os. / 1 dzień	9,00 zł 1 os. / 1 dzień Porównaj ceny
	Koszty leczenia 42 253 149 zł Ratownictwo 42 253 148 zł Bagaż 6 337 zł Dodatkowo: NNW: 84 506 złOC: 2 112 657 złOC sportowe: 500 000 euroSporty objęte polisą: 100Zdarzenia pod wpływem alkoholuCOVID-19	12,82 zł 1 os. / 1 dzień	12,82 zł 1 os. / 1 dzień Porównaj ceny

Co więcej, w Polsce pomoc ratowników udzielana jest bezpłatnie, ale wystarczy że zejdziemy ze szlaku na stronę czeską, słowacką lub ukraińską, a koszty ratownictwa będziemy ponosić z własnej kieszeni (a są to kwoty od kilkuset do kilkunastu tysięcy euro).

Dzięki ubezpieczeniu NNW w razie uszczerbku na zdrowiu otrzyma się odszkodowanie, które zrekompensuje poniesione straty i pozwoli opłacić rehabilitację i leczenie. W razie utraty lub zniszczenia bagażu również można liczyć na rekompensatę. 

Naszym okiem

Przed zakupem polisy należy sprawdzić, czy wędrówki górskie nie są traktowane przez ubezpieczycieli jako sporty wysokiego ryzyka. W większości przypadków jednak do 3 000 m n.p.m. chodzenie po górach nie wymaga dodatkowego rozszerzenia ochrony.

Magdalena Kajzer, Specjalista ds. ubezpieczeń turystycznych

Innej polisy potrzebujemy na wyjazd w polskie góry, a innej jeśli planujemy wyprawy za granicę. Trzeba jednak wiedzieć, że NNW krajowe zapewnia ochronę także w pasie przygranicznym, więc jeśli będziemy po stronie któregoś z naszych sąsiadów, pomoc zostanie udzielona również w ramach tego ubezpieczenia

NNW na podróże po Polsce powinno zapewniać:

• ubezpieczenie NNW,

• koszty rehabilitacji,leczenia i ratownictwa,

• ubezpieczenie bagażu,

• Assistance.

Taką polisę można mieć już od 1,2 zł dziennie.

Polisa turystyczna na wyjazdy zagraniczne z kolei musi zapewniać:

• koszty leczenia na kwotę co najmniej 30 000 euro,

• koszty ratownictwa na kwotę co najmniej 5 000 euro,

• NNW,

• OC, 

• ochronę bagażu,

• Assistance.

Takie ubezpieczenie najlepiej dopasować do swoich potrzeb oraz charakteru wyjazdu. Najtańszą polisę na wyprawy w góry za granicą można mieć już od około 4 zł dziennie