Śmierć bliskiej osoby może być podstawą do otrzymania świadczenia z tytułu posiadanej polisy na życie. Jednak o tym, kto otrzyma odszkodowanie w pierwszej kolejności i w jak będzie ono wysokie, decyduje ubezpieczyciel.

Sprawdzamy, komu przysługuje świadczenie z tytułu zgonu ubezpieczonego. A przy okazji, czy otrzymanie środków podlega opodatkowaniu i czym różni się od dziedziczenia środków z polisy na życie.

Kto to jest uposażony?

Zarówno w polisach ochronnych, jak i mieszanych świadczenie jest wypłacane uposażonym pod warunkiem zgonu właściciela polisy. Są to osoby wskazane w umowie z ubezpieczycielem przy czym nie muszą to być osoby spokrewnione.

Jeśli ubezpieczony nie wskazał konkretnych osób, środki wypłacane są osobom uprawnionym do dziedziczenia z zachowaniem kolejności: 

  • współmałżonek,
  • dzieci,
  • wnuki,
  • rodzice,
  • rodzeństwo,
  • dzieci rodzeństwa.

W przypadku wskazywania uposażonych najczęściej mamy pełną dowolność. Osoby bezdzietne mogą wskazać przyjaciela, znajomego, partnera czy np. dzieci swojego rodzeństwa. Osoby, które posiadają dzieci mogą wskazać właśnie je w umowie, jednak również mogą uposażyć swoich rodziców, teściów czy inne osoby.

Kim jest główny uposażony w polisie na życie?

Przy zawieraniu umowy z ubezpieczycielem należy wskazać głównego, do którego mają trafić pieniądze z naszej polisy. Możemy wskazać przyjaciela, rodzica chrzestnego czy chrześniaka, krewnych bliższych oraz dalszych czy teściów. Decyzja należy do nas, a w sytuacji, gdy tego nie zrobimy – pieniądze trafią do osób uprawnionych do wypłaty uposażenia. 

Zazwyczaj towarzystwa ubezpieczeniowe precyzują dokładnie zapis o uposażonych. Przykładowo, w polisie Spokój na Każdy Dzień PZU wskazuje kolejność uposażonych, którzy dostaną uposażenie. Będą to:

  • małżonek - w całości,
  • dzieci - w częściach równych,
  • rodzice - w częściach równych,
  • inni ustawowi spadkobiercy ubezpieczonego - w częściach równych.

Środki z tytułu odszkodowania mogą również trwafić do wnuków lub rodzeństwa czy dzieci rodzeństwa osoby ubezpieczonej. Jednak takie osoby powinny być wskazane w umowie ubezpieczeniowej.

Kim jest zastępczy uposażony w polisie na życie?

Oprócz uposażonego głównego można wskazać w polisie na życie także zastępczego. Taka osoba otrzyma świadczenie w razie śmierci ubezpieczonego, jeśli główny uposażony:

  • umrze przed ubezpieczonym lub w tym samym czasie;
  • przyczyni się umyślnie do śmierci ubezpieczonego, prez co straci prawo do świadczenia;
  • nie został wskazany w polisie. 

Kogo można uposażyć oprócz rodziny i najbliższych?

Oprócz wskazania najbliższej rodziny (dzieci, rodzeństwa itp.) czy przyjaciół można też wskazać w polsie inne podmioty, jak:

  • fundację,
  • organizację charytatywną,
  • bank.

W przypadku banku uposażenie ma związek z pozostawionym do spłaty kredytem hipotecznym czy gotówkowym. Jednak taka kwota dla banku może wynosić tylko określoną wysokość. Kiedy świadczenia za zgon przekracza zobowiązanie dla banku, resztę  otrzymają uposażeni główni lub zastępczy.

Czy można uposażyć osobę niepełnoletnią?

Uposażonym może być również osoba niepełnoletnia. Jeśli w chwili zgonu ubezpieczonego uposażony nie osiągnął 18 lat, środki z polisy trafiają do rodziców lub opiekunów za zgodą sądu rodzinnego.

Rodzice i opiekunowie, chcąc posługiwać się pieniędzmi z uposażenia, muszą za każdym razem umotywować przez sądem, że wydatek ma związek z uposażonym.

Czy można uposażyć kilka osób?

Zgodnie z prawem świadczenie za zgon ubezpieczonego może trafić do jego dzieci czy rodziców w częściach równych, Ale gdy wskażemy więcej uposażonych, każdemu z nich można ustalić procentową wysokość świadczenia, np. 30% i 70% (przy 2 osobach), 25%, 30% i 45% (przy 3 osobach) lub w innych konfiguracjach. Suma musi odpowiadać 100% wartości uposażenia.

Z jakiej polisy na życie można dziedziczyć środki?

Dziedziczenie środków z polisy na życie zależy od jej rodzaju. W przypadku ubezpieczeń ochronnych (indywidualnych, terminowych i bezterminowych) całość składki odpowiada za wypłatę odszkodowania osoby ubezpieczonej.

W polisach mieszanych, gdzie część składki jest odkładana lub inwestowana, odszkodowanie może być przekazane uposażonym, a oszczędności lub inwestycje dodatkowo dziedziczone. 

Czy uposażenie jest opodatkowane?

Sprawy związane z podatkami od ubezpieczeń życiowych są bardzo dokładnie opisane przez prawo. Określa to art. 831 § 3, który jasno wskazuje, że suma ubezpieczenia, która przypada uposażonym, nie wchodzi w część spadku po ubezpieczonym. Dlatego podatek nie dotyczy tych polis na życie, które służą finansowej ochronie życia i zdrowia.

W sprawie ubezpieczeń inwestycyjnych wygląda to już trochę inaczej. W tym przypadku ubezpieczyciel jest zobowiązany zapłacić (pomniejszyć nasz zysk) o podatek dochodowy wynoszący 19%. W takiej sytuacji ubezpieczony zrezygnuje z takiego ubezpieczenia przed końcem umowy, otrzyma od towarzystwa wypłatę, czyli tzw. wartość polisy (sumę wpłaconych składek powiększoną o zyski kapitałowe). Wówczas opodatkowany jest tylko zysk z ubezpieczenia.

Czy polisa na życie może być traktowana jako element spadku? 

Kwestie spadkowe są ważne najczęściej dla tych osób, które chcą zrzec się prawa do dziedziczenia po zmarłym. Taka sytuacja często ma miejsce w przypadku, gdy zmarły za życia zaciągnął wysoki kredyt lub sporo pożyczek i suma zobowiązań przekracza kwotę samego spadku (np. nieruchomości lub innych dóbr materialnych), co działa na niekorzyść spadkobierców. 

Należy tutaj wyjaśnić, że środki z ubezpieczenia na życie nie wchodzą w część spadkową. Możemy zatem śmiało odrzucić spadek po zmarłym, po czym otrzymać odszkodowanie z tytułu śmierci osoby ubezpieczonej. 

Kiedy ubezpeczyciel nie wypłaci uposażenia?

Powinniśmy jednak pamiętać również o tym, że śmierć ubezpieczonego nie zawsze jest podstawą do otrzymania świadczenia. Każda umowa z ubezpieczycielem precyzuje w jakich okolicznościach musi dojść do zgonu, by bliscy otrzymali odszkodowanie. Najczęściej musi to być wynik nieszczęśliwego wypadku, choroby lub śmierć z przyczyn naturalnych.

W sytuacji, gdy zachodzi podejrzenie, że ubezpieczony doprowadził do zgonu w sposób świadomy, ubezpieczyciel może odstąpić od warunków umowy i nie wypłacić sumy ubezpieczenia. Dotyczy to najczęściej sytuacji, gdy osoba ubezpieczona zmarła wskutek wypadku samochodowego, do którego doszło podczas prowadzenia pod wpływem alkoholu. Również samobójstwo przed upływem 2 lat od podpisania umowy może stanowić podstawę do niewypłacenia odszkodowania.

Warto zatem przed zawarciem umowy sprawdzić zapis o wyłączeniu odpowiedzialności czyli właśnie o okolicznościach zdarzenia polisowego, które może nie przynieść odszkodowania.

Najczęściej ochrona nie dotyczy zgonu w wyniku:

  • samobójstwa (poniżej dwóch lat od zawarcia umowy),
  • brania udziału w bójce,
  • przebywania na terenie państwa, w którym toczą się działania wojenne,
  • skażenia jądrowego,
  • spowodowania wypadku pod wpływem alkoholu.

Z tą częścią umowy dobrze jest wcześniej się zapoznać, by uniknąć na przyszłość nieprzyjemnej niespodzianki. Wyłączenie odpowiedzialności dotyczy nie tylko śmierci, ale również innych zdarzeń polisowych, które zostają objęte ochroną. Jeśli na przykład dojdzie do miesięcznego pobytu w szpitalu z powodu urazów powstałych podczas bójki – nie otrzymamy świadczenia.

Ważne informacje

1. Z polisy ochronnej uposażeni otrzymują odszkodowanie po zgonie właściciela ubezpieczenia

2. Z polisy mieszanej uposażeni mogę także liczyć na dziedziczenie gromadzonych lub inwestowanych środków

3. Świadczenie z tytułu śmierci ubezpieczonego w polisie ochronnej nie podlega opodatkowaniu

4. Odszkodowanie z tytułu śmierci nie wchodzi w część spadku