Mandat w wysokości 500 złotych – tyle może wynieść kara, gdy policjant uzna, że nie stosujemy się do jego poleceń podczas kontroli drogowej. Dlatego tak ważna jest znajomość praw i obowiązków podczas tej rutynowej czynności służb. 

Kontrola drogowa należy do podstawowych czynności służbowych policjantów polskiej prewencji. Jak informuje Izba Administracji Skarbowej w Opolu, tylko w pierwszym półroczu 2020 r.  wysokość wszystkich mandatów nałożonych przez policję wyniosła ok. 1,7 miliona złotych. Zdecydowana większość grzywien została nałożona za wykroczenia drogowe. Sprawdziliśmy, jak powinna wyglądać kontrola, kto i gdzie może zatrzymać kierowcę oraz czy musi on posiadać przy sobie dokumenty.

Znajdź OC już od 348zł!
Bez wychodzenia z domu

  • Ceny OC w 5 minut
  • Oferty 14 towarzystw ubezpieczeniowych
  • Pomoc 200 agentów

Kontrola drogowa - podstawa prawna

Podstawę prawną do zatrzymania pojazdu i przeprowadzenia kontroli drogowej stanowi art. 129 Ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

1. Czuwanie nad bezpieczeństwem i porządkiem ruchu na drogach, kierowanie ruchem i jego kontrolowanie należą do zadań Policji.  

2. Policjant, w związku z wykonywaniem czynności określonych w ust. 1, jest uprawniony do: 

1) legitymowania uczestnika ruchu i wydawania mu wiążących poleceń co do sposobu korzystania z drogi lub używania pojazdu; 

Najwięcej kontrowersji budzi to, kiedy policjant może nas zatrzymać do kontroli. Faktyczną podstawą do zatrzymania pojazdu do kontroli może być:

  • podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia przez kierującego pojazdem,
  • podejrzenie, że pojazd pochodzi z przestępstwa (jest kradziony) lub w pojeździe znajują się osoby, które popełniły przestępstwo,
  • uzasadnione podejrzenie, że pojazd zagraża bezpieczeństwu ruchu (np. zły stan techniczny lub kierowca pod wpływem alkoholu),
  • wykonywanie czynności służbowych na miejscu zdarzenia drogowego,
  • zgłoszenie interwencji przez obywateli,
  • zachowanie kierującego pojazdem. 

Oznacza to, że w teorii funkcjonariusz uprawniony do przeprowadzenia rutynowej kontroli drogowej może zatrzymać dowolny pojazd w dowolnej sytuacji. Musi jednak podać nam powód zatrzymania. Rozwiewając wszelkie wątpliwości - policjant nie może nas zatrzymać do kontroli bez powodu, ale to nie kierowca decyduje o tym, czy policjant ma powód, czy nie.  

Jeżeli nie złamałeś przepisów, jesteś trzeźwy, samochód nie jest kradziony i nie zrobiłeś niczego złego, nie próbuj tłumaczyć tego funkcjonariuszowi policji. Rutynowa kontrola policyjna ma właśnie na celu ustalenie, czy przepisy zostały złamane, czy nie. Jeśli nie łamiesz przepisów, nie masz się czego bać. Zatrzymaj się do kontroli, wykonuj polecenia, a wówczas rutynowa kontrola drogowa skończy się możliwie szybko. Współpracując, możesz to przyspieszyć. Stawiając opór - bierny lub czynny - narażasz się na konsekwencje. 

Zgodnie z Ustawą o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, uprawniony (czyli w tym przypadku osoba kontrolująca) ma prawo użyć środków przymusu bezpośredniego w celu wyegzekwowania polecenia. Jeżeli zatem policjant wydaje kierującemu polecenie opuszczenia pojazdu i przejścia do radiowozu, a kierujący odmówi jego wykonania, policjant w skrajnych przypadkach ma prawo użyć siły, aby zostało wykonane jego polecenie

Policjant nie ma prawa użyć siły, jeżeli wykonujemy jego polecenia. To przepis, który podobnie jak brak powodu zatrzymania do kontroli wywołuje mnóstwo kontrowersji. 

Ważne! Umundurowany funkcjonariusz może zatrzymać pojazd do kontroli w każdym miejscu i w każdej porze. Policjant nieumundurowany może to zrobić tylko za dnia w terenie zabudowanym

Kto może kontrolować nas na drodze?

Czuwanie nad bezpieczeństwem i porządkiem ruchu drogowego to podstawowe zadanie policji. Jednak nie tylko funkcjonariusze tej służby mogą nas zatrzymać do kontroli podczas poruszania się po drogach. Takie uprawnienia ma też:

  1. Inspekcja Transportu Drogowego,
  2. Żandarmeria Wojskowa,
  3. Straż Graniczna,
  4. Służba Celno-Skarbowa,
  5. Inspekcja Ochrony Środowiska (w obecności osoby uprawnionej np. policjanta),
  6. Straż Gminna,
  7. Straż Leśna i Parku,
  8. Zarządzający drogą (w obecności funkcjonariusza uprawnionego do kontrolowania pojazdów).

Kiedy powinniśmy zatrzymać pojazd do kontroli?

Zasady zachowania się podczas kontroli drogowej reguluje ustawa „Prawo o ruchu drogowym” oraz odpowiednie rozporządzenia. Według obowiązującego prawa na terenie zabudowanym zatrzymać kierowcę może zarówno funkcjonariusz umundurowany, jak i ubrany „po cywilnemu”. Policjant nieumundurowany nie może zatrzymać nas w terenie niezabudowanym.

Gdy warunki atmosferyczne są dostateczne, zatrzymania można dokonać:

  • wskazaniem ręką (nie dotyczy funkcjonariuszy nieumundurowanych),
  • tarczą, czyli tzw. lizakiem,
  • sygnałami świetlnymi i komunikatami z urządzeń nagłaśniających, gdy pojazd służb jest w ruchu.

Dodatkowo - w  sytuacji ograniczonej widoczności - funkcjonariusz powinien użyć sygnałów świetlnych np. latarką z czerwonym światłem lub specjalnym lizakiem, który wyposażony jest w elementy odblaskowe i świetlne.

Sygnał zmuszający kierowcę do zatrzymania się powinien zostać podany dostatecznie wcześnie. Tak, by mógł zatrzymać pojazd we wskazanym przez funkcjonariuszy miejscu, w którym pozostawienie auta nie będzie stwarzać niebezpieczeństwa dla innych uczestników ruchu drogowego.

Policjanci mogą też nakazać kierowcy, by ten pojechał za nimi, aby zatrzymać się tam, gdzie na pewno nie dojdzie do sytuacji zagrażającej zdrowiu lub życiu uczestników ruchu.

Co ważne – policjant może zatrzymać się w każdym miejscu na drodze. Nawet w tych formalnie zabronionych. Warunek jest jeden – postój w miejscu zabronionym nie będzie powodował niebezpiecznej sytuacji na drodze.

Jak zachować się podczas kontroli?

Kierowca zatrzymany do kontroli powinien przede wszystkim wykonywać polecenia policjanta lub innego funkcjonariusza. Za nieprzestrzeganie tej zasady grozi kara grzywny w wysokości 500 złotych. Zawsze podczas zatrzymania pojazdu kierujący oraz pasażerowie powinni zachować spokój i nie wykonywać niepotrzebnych gestów.

Gdy kierowca zauważy, że do jego pojazdu zbliża się funkcjonariusz, powinien otworzyć okno, a następnie:

  • nie wysiadać z pojazdu,
  • trzymać ręce na kierownicy,
  • na polecenie policjanta wyłączyć silnik i włączyć światła awaryjnie,
  • na polecenie funkcjonariusza otworzyć komorę silnika w celu identyfikacji pojazdu.

Następnie to funkcjonariusz powinien dotrzymać zasad zatrzymania i podać swoje imię i nazwisko, stopień służbowy, a także powód zatrzymania. Zatrzymany kierowca może poprosić o okazanie legitymacji służbowej.

Natomiast, gdy zatrzymuje nas nieumundurowany policjant, to on ma obowiązek (bez wezwania) pokazać dokument tak, żeby kierowca mógł zapoznać się z informacjami potwierdzającymi uprawnienia funkcjonariusza.

Są jednak sytuacje, gdy policjanci nie muszą legitymować się kierowcom. Ma to miejsce np. podczas tzw. szybkich testów trzeźwości, które często są dokonywane na rogatkach miast czy też w innych bardzo uczęszczanych miejscach. Brak obowiązku legitymowania się ma za zadanie przyspieszyć procedurę badania. Policjant nie musi też pokazywać swojego dokumentu:

  • zaraz po pościgu,
  • gdy jest prawdopodobieństwo, że pojazd pochodzi z kradzieży,
  • osoby poruszające się samochodem są podejrzane o popełnienie przestępstwa.

Co może zostać poddane kontroli przez funkcjonariusza?

Najczęstszym powodem do zatrzymania kierowcy jest popełnienie wykroczenia w ruchu drogowym. Jednak to nie jest jedyny powód, który możemy skutkować kontrolą drogową. Policja może nas poddać rutynowej kontroli drogowej – nawet wtedy, gdy nie ma jednoznacznych dowodów na to, że kierowca popełnił wykroczenie. W trakcie kontroli policjant może m.in.:

  • sprawdzić trzeźwość kierowcy,
  • sprawdzić stan techniczny pojazdu, ładunek i masę.

W obu przypadkach może zabronić dalszej jazdy, jeśli stan techniczny pojazdu nie spełnia warunków lub kierowca jest pod wpływem alkoholu.

Co ważne – jeśli strażnik gminny (miejski) lub strażnik leśny czy parku ma uzasadnione podejrzenie, że kierowca jest nietrzeźwy, może uniemożliwić dalsze kierowanie pojazdem aż do momentu, gdy na miejsce przyjedzie policja, która zbada kierowcę. W trakcie kontroli funkcjonariusz może również m.in.:

  • wylegitymować uczestnika ruchu i wydawać polecenia związane z korzystaniem z drogi i pojazdu,
  • sprawdzić wymagane dokumenty i zezwolenia,
  • sprawdzić zapisy urządzeń rejestrujących czas pracy, przerwy i prędkość podczas jazdy,
  • kontrolować przewóz towarów niebezpiecznych lub nieodpowiednio zabezpieczonych.

Jednym z najnowszych uprawnień policjantów jest możliwość sprawdzenia i zapisania stanu licznika. Od stycznia 2020 roku kierowca ma obowiązek umożliwić funkcjonariuszom przeprowadzenie takiej kontroli.

Kiedy możemy wyjść z samochodu i przejść do radiowozu?

Powtórzymy. Zarówno kierowca, jak i pasażerowie pojazdu mogą opuścić auto tylko po wyraźnie udzielonej zgodzie przez funkcjonariuszy. Dość często kontrola drogowa może przybrać formę rozmowy z kierowcą „przez szybę”, np. podczas szybkich kontroli trzeźwości. Jednak są sytuacje, kiedy kierowca będzie poproszony o przejście do radiowozu i dotyczą one m.in.:

  • przedstawienia dowodu w postaci zarejestrowanego filmu z wykroczeniem,
  • badania trzeźwości kierowcy,
  • doprowadzenia do jednostki policji, placówki służby zdrowia lub izby wytrzeźwień,
  • zatrzymania w celu zapobiegnięcia próbie ucieczki,
  • płatności za mandat za pomocą terminala,
  • udzielenia pomocy lub zapobiegnięciu niebezpieczeństwu,
  • przeprowadzenia innej czynności administracyjnej.

Podobnie, jak podczas kontroli we własnym aucie kierowca poproszony do radiowozu powinien wykonywać polecenia funkcjonariuszy i zachować spokój.

Jakie dokumenty powinniśmy mieć podczas kontroli?

Od grudnia 2020 roku kierujący pojazdem nie musi mieć ze sobą dokumentów (prawa jazdy), które potwierdzają jego uprawnienia. Jeszcze wcześniej zniesiony został obowiązek jazdy z dowodem rejestracyjnym, a także z potwierdzeniem posiadania polisy OC.

Nie zmienia to jednak faktu, że kierujący musi upewnić się przed wyjazdem, że samochód ma ważne badanie techniczne (główna informacja sprawdzana w dowodzie rejestracyjnym) oraz, że posiada ważne ubezpieczenie OC. Oczywiście, wsiadając za kółko kierowca musi mieć też formalne uprawnienia do prowadzenia pojazdów.

Wymagane dokumenty:

  1. Prawo jazdy,
  2. Dowód osobisty. 

Policjant sprawdzi ważność ubezpieczenia OC i dane z dowodu rejestracyjnego w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPIK) na podstawie numeru rejestracyjnego pojazdu lub naszego numeru PESEL.

Funkcjonariusz sprawdzi do kiedy mamy ubezpieczenie OC, ile mamy punktów karnych lub kiedy zostało wykonane ostatnie badanie techniczne. Formalny brak, któregoś ze wskazanych dokumentów może skutkować mandatem lub nawet dalszym zakazem poruszania się. Co prawda posiadanie dokumentów nie jest wymagane, ale na pewno może przyspieszyć kontrolę drogową.

Ważność polisy OC właściciela pojazdu mechanicznego, może sprawdzić również w swojej bazie Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (UFG). Przeznaczone do tego celu algorytmy, mogą znacznie szybciej niż policja podczas kontroli drogowej, wykryć brak ciągłości obowiązkowego ubezpieczenia. W 2021 r. za nieubezpieczenie samochodu osobowego powyżej 14 dni, ich posiadaczom grozi kara w wysokości 5600 zł

wyjaśnia Stefania Stuglik, ekspert ds. ubezpieczeń komunikacyjnych w rankomat.pl.wyjaśnia Stefania Stuglik, ekspert ds. ubezpieczeń komunikacyjnych w rankomat.pl.

Uwaga! Oprócz tradycyjnych dokumentów, kierowca może skorzystać z aplikacji mObywatel i legitymować się elektronicznym dowodem osobistym, prawem jazdy lub okazać elektroniczny dowód rejestracyjny. W tym celu trzeba mieć Profil Zaufany.

Fizyczny brak np. prawa jazdy nie uchroni kierowcy przed utratą uprawnień, np. gdy przekroczy dozwoloną prędkość w terenie zabudowanym o więcej niż 50km/h. Policjant zabierze nam dokument wirtualnie, a kierowca będzie musiał oddać prawo jazdy odpowiedniemu organowi.

Jak wygląda kontrola podczas pandemii koronawirusa?

Pandemia koronawirusa wymusiła dodatkowe rozwiązania podczas kontroli drogowej. Utrzymane są w mocy wszystkie formalne powody do kontroli, ale dodatkowo policjanci mogą sprawdzić, czy w pojeździe rzeczywiście podróżuje rodzina zamieszkująca w jednym miejscu. Tylko tacy podróżni są bowiem zwolnieni z obowiązku jazdy w maseczce ochronnej.

Sama kontrola również przebiega z zachowaniem należytej staranności sanitarnej. Policjanci wyposażeni są w maseczki i płyny dezynfekujące (dostępne również dla kontrolowanych), a rozmowa może przebiegać przy tylko lekko uchylonej szybie. Policjant – w celu poprawnej weryfikacji -  ma prawo poprosić o zdjęcie maski przez kierowcę lub pasażerów.

Źródła:

  1. Ustawa Prawo o Ruchu Drogowym: 
    https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19970980602/U/D19970602Lj.pdf
  2. Ustawa o Policjii:
    http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19900300179/U/D19900179Lj.pdf
  3. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie kontroli ruchu drogowego: 
    http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190002141
  4. Ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej
    https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000628/U/D20130628Lj.pdf

Co warto wiedzieć?

  1. Kierujący pojazdem musi poddać się kontroli drogowej pod warunkiem, że funkcjonariusze dopełnią obowiązku poprawnego zasygnalizowania chęci zatrzymania pojazdu.
  2. Podróżni nie powinni wysiadać z samochodu bez wyraźnej zgody policjantów.
  3. Funkcjonariusze mogą m.in. badać trzeźwość kierowcy oraz stan techniczny pojazdu.
  4. Nie każde zatrzymanie musi wiązać się z popełnionym wykroczeniem. Policjanci mogą zatrzymać nasz pojazd do rutynowej kontroli.
  5. Warto zachować spokój i dostosowywać się do poleceń służb, bo za utrudnianie ich pracy grozi mandat w wysokości 500 złotych.
  6. Nie zapominajmy, że nie tylko policja może nas zatrzymać. Takie uprawnienia mają np. strażnicy miejscy czy funkcjonariusze izby celno-skarbowej.

FAQ – Najważniejsze pytania dotyczące kontroli drogowej

  1. Czy kierowca zawsze musi zatrzymać się do kontroli?

    Nie. W terenie niezabudowanym zatrzymania może dokonać tylko funkcjonariusz umundurowany. Jednak w terenie zabudowanym może to zrobić każdy policjant. Ten ubrany „po cywilnemu” musi od razu pokazać nam swoją legitymację i dopiero potem przejść do kolejnych czynności związanych z kontrolą.

  2. Czy policjant zawsze musi się wylegitymować?

    Nie. Podczas tzw. szybkich kontroli trzeźwości policjant nie musi się legitymować. Również po pościgu lub gdy uważa, że pojazd pochodzi z kradzieży lub podróżują nim osoby podejrzane o przestępstwo. W innych przypadkach policjant umundurowany wylegitymuje się na naszą prośbę, a pracujący „po cywilnemu” zawsze – bez naszego wezwania.

  3. Czy policjant może zabronić nam dalszej jazdy?

    Tak. W kilku przypadkach np. gdy pojazd nie spełnia warunków technicznych, nie mamy ważnej polisy OC lub kierowca jest nietrzeźwy oraz jeśli jest pod wpływem innych środków odurzających. Co więcej samochód, który nie spełnia technicznych warunków musi zostać naprawiony na miejscu kontroli lub odholowany.

  4. Czy musimy mieć dokumenty podczas kontroli?

    Nie. Nie musimy mieć fizycznego prawa jazdy, dowodu rejestracyjnego czy polisy OC. Musimy mieć jednak wszystkie faktyczne uprawnienia, bo policjanci sprawdzą je w bazie CEPiK. Procedura kontroli będzie jednak szybsza, gdy dokumenty będziemy mieli ze sobą lub wylegitymujemy się aplikacją mObywatel.