Kiedy pieszy ma pierwszeństwo na pasach? Przepisy 2026 i wyjątki

Błędna interpretacja przepisów dotyczących pierwszeństwa pieszego może prowadzić do poważnych konsekwencji – zarówno mandatów i punktów karnych, jak i odpowiedzialności odszkodowawczej. W tym poradniku wyjaśniamy, kiedy pieszy rzeczywiście ma pierwszeństwo, w jakich sytuacjach je traci oraz jakie obowiązki ciążą na obu stronach – także po zmroku i poza przejściem dla pieszych.

Kiedy pieszy ma pierwszeństwo na przejściu dla pieszych? [Przepisy 2026]

Pieszy ma pierwszeństwo na przejściu dla pieszych zarówno wtedy, gdy znajduje się już na pasach, jak i w chwili wyraźnego sygnalizowania zamiaru wejścia na jezdnię (np. rozgląda się, kieruje się w stronę wyznaczonego przejścia dla pieszych czy zwalnia). Oczywiście, przy zachowaniu szczególnej ostrożności. Mówi o tym art. 13 ustawy Prawo o ruchu drogowym: 

Pieszy wchodzący na jezdnię, drogę dla rowerów lub torowisko albo przechodzący przez te części drogi jest obowiązany zachować szczególną ostrożność oraz korzystać z przejścia dla pieszych. (…) Pieszy znajdujący się na przejściu dla pieszych ma pierwszeństwo przed pojazdem. Pieszy wchodzący na przejście dla pieszych ma pierwszeństwo przed pojazdem, z wyłączeniem tramwaju.

Jak rozpoznać, że pieszy chce wejść na pasy?

Co zmieniło się w przepisach dotyczących przejść dla pieszych?

Od 1 czerwca 2021 r. pieszy ma pierwszeństwo nie tylko na przejściu, ale także w momencie wchodzenia na pasy. Wcześniej przysługiwało ono wyłącznie osobie, która znajdowała się już na przejściu dla pieszych. Zmiana przepisów nałożyła na kierowców obowiązek zachowania szczególnej ostrożności i ustąpienia także pieszemu wyraźnie sygnalizującemu zamiar wejścia na jezdnię.

Przejście dla pieszych – czego nie wolno pieszemu?

Zgodnie z art. 14 Ustawy prawo o ruchu drogowym, pieszemu zabrania się:

1) wchodzenia na jezdnię lub drogę dla rowerów:

a) bezpośrednio przed jadący pojazd, w tym również na przejściu dla pieszych,

b) spoza pojazdu lub innej przeszkody ograniczającej widoczność drogi;

2) przechodzenia przez jezdnię lub drogę dla rowerów w miejscu o ograniczonej widoczności drogi;

3) zwalniania kroku lub zatrzymywania się bez uzasadnionej potrzeby podczas przechodzenia przez jezdnię, drogę dla rowerów lub torowisko;

4) przebiegania przez jezdnię lub drogę dla rowerów;

5) chodzenia po torowisku;

6) wchodzenia na torowisko, gdy zapory lub półzapory są opuszczone lub opuszczanie ich rozpoczęto;

7) przechodzenia przez jezdnię lub drogę dla rowerów w miejscu, w którym urządzenie zabezpieczające lub przeszkoda oddzielają drogę dla pieszych lub drogę dla pieszych i rowerów od jezdni lub drogi dla rowerów, bez względu na to, po której stronie jezdni one się znajdują;

8) korzystania z telefonu lub innego urządzenia elektronicznego podczas wchodzenia lub przechodzenia przez jezdnię, drogę dla rowerów lub torowisko, w tym również podczas wchodzenia lub przechodzenia przez przejście dla pieszych – w sposób, który prowadzi do ograniczenia możliwości obserwacji sytuacji na jezdni, drodze dla rowerów, torowisku lub przejściu dla pieszych.

Niemal codziennie słyszymy w mediach ogólnokrajowych czy regionalnych o tragediach na przejściach dla pieszych. Czasami nie jest to wina kierowców - na przykład, gdy pieszy w ostatniej chwili wejdzie pod koła pojazdu i spowoduje zagrożenia bezpieczeństwa ruchu. Niejednokrotnie jest on zaabsorbowany czymś innym - słuchaniem muzyki czy rozmową przez telefon.

Wspomniane zachowanie jest niedopuszczalne i zostało wyraźnie wymienione w przepisach jako „zabronione zachowanie pieszego”.

Kiedy pieszy nie ma pierwszeństwa na przejściu?

Pieszy wchodzący na przejście dla pieszych ma pierwszeństwo przed pojazdem, jednak z wyłączeniem tramwaju. Poza tym, pieszy jest obowiązany ustąpić pierwszeństwa pojazdom, gdy:

• na przejściu działa sygnalizacja świetlna – powinien oczywiście najpierw poczekać na zapalenie się zielonego światła;
• na przejściu dwuetapowym - na drodze dwujezdniowej pierwszeństwo dotyczy tylko tej części, na którą pieszy wchodzi w danym momencie. Także na jezdni przedzielonej wysepką, pierwszeństwa musi udzielić mu tylko kierowca poruszający się wspomnianym pasem ruchu.

• pieszy korzysta z przejścia sugerowanego, czyli nieoznakowanego, dostosowanego technicznie do przekraczania przez pieszych jezdni, drogi dla rowerów lub torowiska.

Przejście dla pieszych a przejście sugerowane – czym się różnią?

Przejście dla pieszych i przejście sugerowane to dwa różne miejsca do przekraczania jezdni – a co za tym idzie, obowiązują na nich inne zasady pierwszeństwa.

Czym jest przejście dla pieszych?

Zgodnie z ustawą Prawo o ruchu drogowym przejściem dla pieszych jest wyznaczona powierzchnia jezdni, drogi dla rowerów lub torowiska, oznaczona odpowiednimi znakami drogowymi.

W praktyce oznacza to:

• poziome oznakowanie „zebry”,
• znak pionowy D-6,
• jasno określone pierwszeństwo pieszego - na przejściu dla pieszych kierowca ma obowiązek ustąpić pierwszeństwa pieszemu znajdującemu się na pasach oraz wchodzącemu na przejście.

Czym jest przejście sugerowane?

Przejście sugerowane to miejsce technicznie przystosowane do przekraczania drogi, ale niebędące formalnie przejściem dla pieszych. Nie jest ono oznaczone znakami pionowymi ani „zebrą”.

Zazwyczaj można je rozpoznać po:

• obniżonym krawężniku,
• wyróżniającej się fakturze nawierzchni,
• dodatkowym oświetleniu (nie zawsze).

To rozwiązanie urbanistyczne, a nie klasyczne przejście w rozumieniu przepisów.

Jakie są zasady na przejściu sugerowanym?

Na przejściu sugerowanym pieszy nie ma pierwszeństwa. Oznacza to, że:

• powinien zachować szczególną ostrożność,
• ustąpić pierwszeństwa nadjeżdżającym pojazdom,
• przechodzić możliwie najkrótszą drogą – prostopadle do osi jezdni.

Kierowca również ma obowiązek zachować ostrożność, ale nie musi zatrzymywać się jak przed klasycznym przejściem dla pieszych.

Dlaczego to rozróżnienie jest ważne? W praktyce wiele osób traktuje przejście sugerowane jak zwykłe „pasy”. To błąd - w razie wypadku może on mieć znaczenie dla ustalenia winy i odpowiedzialności odszkodowawczej.

Jakie obowiązki ma pieszy przy przechodzeniu przez jezdnię?

Prawo o ruchu drogowym nakłada na pieszego konkretne obowiązki – zwłaszcza w miejscach, gdzie infrastruktura została zaprojektowana z myślą o bezpiecznym przejściu. Musi on:

• skorzystać z tunelu lub kładki, jeśli znajdują się w pobliżu i są przeznaczone dla pieszych (lub pieszych i rowerów),
• na drodze dwujezdniowej w obszarze zabudowanym przechodzić wyłącznie przez wyznaczone przejście dla pieszych,
• przez torowisko wyodrębnione z jezdni przechodzić tylko po przejściu dla pieszych albo przejściu sugerowanym.

W praktyce oznacza to, że jeśli w pobliżu znajduje się bezpieczna, wyznaczona droga przejścia, pieszy nie może dowolnie skracać sobie drogi przez jezdnię czy torowisko.

Czy można przejść przez jezdnię poza przejściem?

Tak – przepisy dopuszczają przechodzenie przez jezdnię poza wyznaczonym przejściem dla pieszych, ale tylko w określonych sytuacjach.

Zgodnie z art. 13 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym pieszy może przejść przez jezdnię:

• na przejściu sugerowanym albo poza przejściem sugerowanym, jeżeli odległość od przejścia dla pieszych przekracza 100 m;
• na skrzyżowaniu, jeżeli skrzyżowanie znajduje się w odległości mniejszej niż 100 m od wyznaczonego przejścia dla pieszych.

Jakie zasady obowiązują poza przejściem?

W takim miejscu pieszy:

• nie ma pierwszeństwa - musi ustąpić nadjeżdżającym pojazdom,
• powinien zachować szczególną ostrożność,
• ma obowiązek przechodzić najkrótszą drogą – prostopadle do osi jezdni.

Przechodzenie poza przejściem nie może powodować zagrożenia bezpieczeństwa ani utrudniać ruchu pojazdów.

Czy zmiany w przepisach poprawiły bezpieczeństwo pieszych? [Statystyki]

Niestety odsetek zdarzeń drogowych na przejściach dla pieszych był i nadal jest wysoki. Z raportu KGP „Wypadki drogowe w Polsce” wynika, że w 2024 roku na pasach doszło aż do 12,9% ogółu wszystkich wypadków (2. pozycja wg miejsc powstawania wypadków). W 2020 roku, czyli przed wprowadzeniem zmian w przepisach, ten udział wynosił 12,2%. Największy spadek liczby takich zdarzeń odnotowano w 2021 r.

Wypadki drogowe na przejściach dla pieszych i ich skutki w latach 2020 - 2024

Dane pokazują, że mimo zaostrzenia przepisów liczba wypadków na przejściach nadal utrzymuje się na zbliżonym poziomie, co oznacza, że same regulacje nie eliminują ryzyka – kluczowe pozostaje zachowanie uczestników ruchu.

Czy to oznacza, że nowelizacja ustawy zwiększająca prawa pieszych na przejściach nie była trafionym pomysłem? Taki wniosek byłby z pewnością zbyt śmiały i nie poparty dostateczną liczbą danych. Surowe kary dla kierowców zdecydowanie mają wpływ na zwiększenie bezpieczeństwa przechodniów. Z obawy przed sankcjami większość z nich bardziej uważa w okolicach przejść dla pieszych. Niestety, czasami wina nie leży po ich stronie.

Czy odblaski są obowiązkowe i kiedy trzeba je nosić?

W Polsce noszenie odblasków po zapadnięciu zmroku nie jest obowiązkowe dla pieszych poruszających się po terenie zabudowanym. Poza obszarem zabudowanym (o ile nie idziesz po chodniku) jest to już niezbędne!

Nie jest to oczywiście bezpodstawny wymysł ustawodawcy. Stosowanie elementów odblaskowych (opaski, zawieszki, kamizelki czy odzież z elementami odblaskowymi), przy ograniczonej widoczności znacząco zwiększa szansę pieszego na uniknięcie potrącenia.

Pamiętaj, że prawidłowo noszone odblaski powinny być umieszczone tak, aby znalazły się w polu świateł samochodowych i dzięki temu były zauważalne dla kierowców pojazdów nadjeżdżających z obu kierunków, czyli z przodu i z tyłu.

Przepis dotyczący obowiązkowego noszenia odblasków został wprowadzony nowelizacją 31 sierpnia 2014 roku i pomimo, że od tej pory minęło już ponad 11 lat, niektóre osoby nadal go nie znają lub celowo ignorują. Tymczasem za brak odblasków, pieszemu, który porusza się po zmierzchu poza terenem zabudowanym, grozi mandat w wysokości do 500 złotych.

Czy pieszy może stracić odszkodowanie z OC po wypadku?

Złamanie przepisów przez pieszego może wpłynąć na wysokość odszkodowania z OC sprawcy wypadku, a w skrajnych przypadkach nawet doprowadzić do odmowy jego wypłaty.

Sam mandat za przejście w niedozwolonym miejscu czy brak odblasków nie oznacza automatycznie utraty prawa do świadczenia. Kluczowe znaczenie ma to, czy zachowanie pieszego miało wpływ na powstanie wypadku. Możliwe są dwa scenariusze:

• Pieszy jest wyłącznym sprawcą zdarzenia – np. nagle wtargnie na jezdnię wprost pod nadjeżdżający pojazd. W takiej sytuacji ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania.
• Pieszy przyczynił się do wypadku – jeśli kierowca ponosi winę, ale zachowanie pieszego zwiększyło ryzyko zdarzenia (np. przechodził w niedozwolonym miejscu po zmroku bez odblasków), odszkodowanie może zostać proporcjonalnie zmniejszone. To tzw. przyczynienie się do szkody.

Ostateczna decyzja zależy od ustaleń policji, sądu oraz analizy okoliczności zdarzenia.