Nie masz jeszcze 18 lat, ale chciałbyś już prowadzić samochody? A może, choć dowód osobisty odebrałeś już dawno, do tej pory nie zrobiłeś prawa jazdy kategorii B? W takich sytuacjach rozwiązaniem może być samochód bez prawa jazdy. Dowiedz się, jakie auta są zaliczane do tej grupy i jakie wymogi musisz spełnić, aby z nich korzystać.

Rower nie jest jedynym środkiem lokomocji dla osób, które nie posiadają prawa jazdy. W treści niektórych ogłoszeń zamieszczanych na portalach ogłoszeniowych można przeczytać „samochód bez prawa jazdy”. Niestety, to nieprecyzyjne określenie, ponieważ sam dowód osobisty nie wystarczy, aby prowadzić takie auto. Jednocześnie jednak nie jest do tego potrzebne prawo jazdy najpopularniejszej kategorii – czyli B.

Znajdź OC już od 348zł!
Bez wychodzenia z domu

  • Ceny OC w 5 minut
  • Oferty 14 towarzystw ubezpieczeniowych
  • Pomoc 200 agentów

Co to jest samochód bez prawa jazdy?

Samochód bez prawa jazdy to mikrosamochód (mini samochód),  czyli pojazd, do którego prowadzenia nie jest wymagane prawo jazdy kategorii B. Samochodu bez prawa jazdy nie można jednak prowadzić wyłącznie na podstawie dowodu osobistego – aby móc kierować takim autem, będziesz musiał spełnić określone warunki. O zasadach korzystania z samochodu bez prawa jazdy piszemy niżej.

Jak wygląda samochód bez prawa jazdy?

Wizualnie przypomina on samochód osobowy. Z kolei parametry techniczne auta bez prawa jazdy zależą od jego rodzaju. Z ustawy o kierujących pojazdami wynika, że prawo jazdy kategorii B nie jest potrzebne, aby kierować m.in.:

  • Czterokołowcem lekkim. To pojazd, którego masa własna nie przekracza 350 kg, a konstrukcja uniemożliwia mu rozwinięcie prędkości powyżej 45 km/h.
  • Czterokołowcem ciężkim. To pojazd przystosowany do przewozu osób lub ładunku. Charakterystyczne są dla niego masa własna do 400 kg w przypadku przewozu osób i 550 kg w przypadku przewozu rzeczy.

Przykładem samochodu bez prawa jazdy może być czterokołowiec lekki Aixam Crossover z 2015 r. Paliwem dla tego modelu jest olej napędowy, a pojemność jego silnika wynosi 400 cm3.

Jak się upewnić, że samochód zalicza się do czterokołowców? Wystarczy, że zwrócisz uwagę na homologację. Unijna homologacja dla czterokołowców lekkich to L6e, a dla czterokołowców ciężkich L7e.

Osoba, która ukończyła 18. rok życia, może bez żadnych uprawnień kierować jedynie: rowerem (w tym rowerem napędzanym silnikiem elektrycznym 48 V, o mocy 250 W i prędkości do 25 km/h),  wózkiem rowerowym i pojazdem zaprzęgowym.

Jakie uprawnienia są potrzebne, aby jeździć samochodem bez prawa jazdy?

Gdy już wiesz, co to jest samochód bez prawa jazdy, pozostaje jeszcze kwestia wymogów, jakie musisz spełnić, aby usiąść za jego kierownicą. Mimo że nie będziesz potrzebował prawa jazdy kategorii B, to nie obejdzie się bez zdobycia uprawnień:

  • Do kierowania czterokołowcem lekkim (a także motorowerem) uprawniają następujące kategorie prawa jazdy: AM, A1, A2, A, B1 i wyższe. Kurs na prawo jazdy kategorii AM obejmuje 5 godzin teorii i 5 godzin nauki praktycznej – jazdy czterokołowcem.
  • Do kierowania czterokołowcem ciężkim trzeba posiadać prawo jazdy kategorii B1 lub wyższej. Do egzaminu mogą przystąpić osoby, które odbyły kurs obejmujący 30-godzinne szkolenie teoretyczne i 30-godzinne szkolenie praktyczne.

Dopiero gdy zdobędziesz prawo jazdy jednej z wyżej wymienionych kategorii, będziesz mógł kierować czterokołowcem.

Jeżeli niedługo odbierzesz prawo jazdy, to pamiętaj, że od 5 grudnia 2020 r. tego dokumentu nie trzeba już okazywać podczas kontroli drogowej – funkcjonariusze policji potwierdzą Twoje uprawnienia dzięki dostępowi do systemu CEPiK.

Nie masz prawa jazdy kategorii AM lub B1? Nie ryzykuj – prowadzenie samochodu bez prawa jazdy (czyli bez posiadania stosownych uprawnień) to wykroczenie. Grozi za nie mandat w wysokości od 500 do 5000 zł.

Kto może prowadzić samochód bez prawa jazdy?

Zasady dotyczące prowadzenia samochodu bez prawa jazdy kategorii B wynikają ze wspomnianej już ustawy o kierujących pojazdami. Jeżeli chcesz prowadzić czterokołowiec, to nie musisz być osobą pełnoletnią – za kierownicą takiego pojazdu może usiąść nawet nastolatek.

Aby kierować samochodem bez prawa jazdy, musisz mieć:

  • 14 lat – jeżeli samochód należy do grupy czterokołowców lekkich,
  • 16 lat – gdy auto to czterokołowiec ciężki.

Obowiązujące przepisy dopuszczają możliwość, że rozpoczniesz kurs i zdasz egzamin jeszcze przed ukończeniem 14. czy 16. roku życia. Warunkiem jest jednak aby nie odbyło się to wcześniej niż 3 miesiące przed osiągnięciem wymaganego wieku.

Wiele wątpliwości dotyczących prowadzenia pojazdów bez prawa jazdy pojawiło się po zmianie przepisów w 2013 r. Osoby, które uzyskały pełnoletność przed 19 stycznia 2013 r., mogą bez dodatkowych uprawnień kierować motorowerami. To jednak odrębna grupa pojazdów – nie są one tożsame z czterokołowcami. W praktyce również te osoby muszą zdobyć uprawnienia, jeśli chcą kierować czterokołowcem lekkim lub ciężkim.

Gdzie można prowadzić samochód bez prawa jazdy?

Na pozór mikrosamochody mogą wydawać się mniej solidne i bezpieczne niż „zwykłe” samochody osobowe. Tymczasem na ich producentów nakłada się liczne obowiązki.

Unijne przepisy precyzują wymagania techniczne w zakresie homologacji, jakie muszą spełniać samochody bez prawa jazdy. Producenci są zobowiązani projektować i produkować oferowane pojazdy w sposób minimalizujący ich wpływ na środowisko oraz zapewniający bezpieczeństwo użytkownikom. W rezultacie samochody bez prawa jazdy są dostosowane do korzystania z nich na drogach publicznych. Najlepiej sprawdzają się przy tym w miastach.

Mimo że samochody bez prawa jazdy to w wielu przypadkach dobra alternatywa dla standardowych samochodów osobowych, to nie można zapominać o ich ograniczeniach. Do najważniejszych wad czterokołowców należą:

  • Brak możliwości poruszania się czterokołowcem po autostradach i drogach ekspresowych. Zakaz wynika z art. 2 ust. 3 i 4 ustawy Prawo drogowe.
  • Ograniczenie prędkości do 40 km/h, jeżeli pasażerem czterokołowca jest dziecko w wieku do 7 lat – art. 20 ust. 6 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Jeżeli czterokołowiec nie został wyposażony w pasy bezpieczeństwa, zarówno Ty, jak i pasażer będziecie musieli założyć kaski. Wymóg ten dotyczy także sytuacji, gdy nadwozie pojazdu jest otwarte.

Pod względem wyposażenia mikrosamochody nie ustępują standardowym samochodom osobowym. Przykładowo Ligier JS50 Chic Young B&W to auto, które można kupić w wersji z klimatyzacją, kamerą cofania czy systemem alarmowym.

Jak ubezpieczyć i zarejestrować samochód bez prawa jazdy?

Zarówno czterokołowiec lekki, jak i ciężki bezwzględnie muszą być ubezpieczone. Jeżeli zdecydujesz się na pojazd z homologacją L6e lub L7e, musisz wykupić dla niego co najmniej OC, chociaż możesz też skorzystać z palety ubezpieczeń dodatkowych – np. AC czy NNW.

Ile kosztuje ubezpieczenie OC dla mikrosamochodu?

Na cenę polisy składa się wiele czynników, w tym wiek i doświadczenie kierowcy.

– Młodzi i niedoświadczeni kierowcy nie mogą liczyć na przychylność firm ubezpieczeniowych – dla nich cena OC jest nawet o kilkadziesiąt złotych wyższa niż dla kierowcy z dłuższym stażem. Właśnie dlatego warto znać skuteczne sposoby, które pozwolą obniżyć cenę składki OC. To np. zarejestrowanie samochodu na doświadczonego kierowcę – choćby rodzica, który posiada zniżki

– mówi Stefania Stuglik, specjalista ds. ubezpieczeń komunikacyjnych w rankomat.pl

Ile kosztuje brak OC? Opłaty są niższe niż w przypadku samochodów osobowych. Pozostawanie czterokołowca bez obowiązkowej polisy do 3 dni oznacza karę w wysokości 190 zł.

Kary za brak OC w 2021 r.

Podobnie jak w przypadku standardowych samochodów osobowych, mikrosamochód także musi zostać zarejestrowany. Formalności są identyczne jak w przypadku wszystkich pozostałych pojazdów – w wydziale komunikacji trzeba złożyć wniosek i wnieść opłatę. Dopiero wówczas można legalnie użytkować auto.

Czy opłaca się kupić samochód bez prawa jazdy?

To pytanie, na które odpowiedź musisz znaleźć samodzielnie. Samochód bez prawa jazdy często jest traktowany jako rozwiązanie na chwilę, czyli do momentu zdobycia prawa jazdy kategorii B. Jednak czterokołowce mają swoje zalety. Należy do nich zaliczyć:

  • Niskie spalanie. Przykładowo Aixam Coupe GTI pali 3 l na 100 km. Przekłada się to korzystnie na koszt eksploatacji pojazdu.
  • Szeroki wybór. Na rynku działa kilku producentów samochodów bez prawa jazdy. Jeżeli celujesz w pojazd używany, to na portalach ogłoszeniowych również znajdziesz wiele egzemplarzy.
  • Zwrotność. Zawracanie na drodze jednopasmowej czy parkowanie nawet na wąskich miejscach parkingowych nie jest wyzwaniem dla tej grupy samochodów.

Alternatywą dla mikrosamochodów są samochody z segmentu A, czyli małe auta miejskie. Aby jednak zasiąść za kierownicą takiego pojazdu, nie wystarczą już uprawnienia kategorii B1 – w tym przypadku konieczne jest prawo jazdy kategorii B.

Co warto wiedzieć

  • Samochód bez prawa jazdy to sformułowanie potoczne i nieprecyzyjne. W praktyce to każdy samochód (czterokołowiec lekki i ciężki),  do prowadzenia którego nie jest wymagane prawo jazdy kategorii B.
  • Na dowód osobisty można prowadzić jedynie trzy rodzaje pojazdów, czyli rower, wózek rowerowy i pojazd zaprzęgowy. Osoby urodzone przed 19 stycznia 1995 r. mogą kierować też motorowerem.
  • Kierowanie czterokołowcami lekkimi jest dopuszczalne po uzyskaniu prawa jazdy kategorii AM. Uprawnienia może zdobyć już nastolatek – wymagany wiek to 14 lat.
  • Aby kierować czterokołowcem ciężkim, potrzebne jest prawo jazdy kategorii B1. O uprawnienia może starać się każda osoba, która ukończyła 16 lat.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

  1. Jakie są marki samochodów bez prawa jazdy?

    W produkcji mikrosamochodów specjalizują się Francuzi i Włosi. W Polsce szczególnie popularne są auta następujących marek: Aixam, Ligier, Bellier, Piaggio i Casalini. W ofertach wymienionych firm znajdują się samochody bez prawa jazdy zarówno z manualną, jak i automatyczną skrzynią biegów.

  2. Czy można kierować quadem bez prawa jazdy?

    Obowiązują tu przepisy analogiczne jak w przypadku samochodu bez prawa jazdy. Jeżeli quad jest zaliczany do czterokołowców lekkich, to niezbędne będzie prawo jazdy kategorii AM. Z kolei do kierowania dużym quadem sklasyfikowanym jako czterokołowiec ciężki konieczne jest prawo jazdy kategorii B1.

  3. Czy samochody bez prawa jazdy są bezpieczne?

    Czterokołowce są dopuszczane do sprzedaży dopiero po spełnieniu wymagań technicznych i bezpieczeństwa. Trzeba jednak przyznać, że w testach EuroNCAP wypadają one słabiej niż samochody osobowe. Przykładowo mikrosamochód Renault Twizy otrzymał zaledwie 6 na 16 możliwych punktów przy zderzeniu czołowym i bocznym.
  4. Ile kosztuje samochód bez prawa jazdy?

    Najtańsze używane modele można zakupić za mniej niż 10 tys. zł. Nowe samochody bez prawa jazdy w wersji podstawowej są oferowane za ok. 30 tys. zł. Do wersji z bogatszym wyposażeniem trzeba dopłacić ok. 20 tys. Mimo dość wysokiej ceny używane pojazdy są zadbane i mają niewielki przebieg.

  5. Czy motorowerem można jeździć bez prawa jazdy?

    Tak, ale dotyczy to wyłącznie osób urodzonych przed 19 stycznia 1995 r. Jeżeli urodziłeś się później, to musisz wyrobić sobie prawo jazdy kategorii AM. Po zdobyciu tego uprawnienia będziesz mógł kierować również czterokołowcami lekkimi, np. małym quadem. W przeciwnym razie Twoja jazda motorowerem zostanie uznana za jazdę bez uprawnień.